سیمای صالحان در قرآن صفحه 94

وَالَّذِینَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُروا وَکَانَ بَیْنَ ذَلِکَ قَواما. (فرقان: 67)

[بندگان خاص خدا] کسانی اند که در انفاق نه ول خرجی می کنند و نه تنگ می گیرند، [بلکه ]میان این دو [روش]، حد وسط را برمی گزینند.

و در جای دیگر می فرماید:

وَلاَ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلَی عُنُقِکَ وَلاَ تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ. (اسراء: 29)

نه دستت را به گردنت زنجیر کن (کنایه از بخل و سخت گیری) و نه بسیار گشاده دستی کن.

قرآن کریم، اسراف کاران را برادران شیطان می خواند و عمل آنان را نکوهش می کند. در مقابل، در آیات متعددی نیز از خسّت، بخل و سخت گیری نهی شده است.(1) آنچه پسندیده است، حد وسط میان اسراف و بخل است.

برای روشن شدن حد وسط و اعتدال، لازم است دو طرف آن؛ یعنی بخل و اسراف و تبذیر بررسی شود.

اول _ معنای بُخل

اول _ معنای بُخل

بخل، مخالف جود و به معنای خودداری از صرف دارایی در جایگاه شایسته آن است.(2)

بخل، در قرآن کریم دامنه گسترده ای دارد و منحصر به امور مالی نیست، بلکه بهره برداری نکردن از هر نوع نعمت الهی مانند دانش و ترک کارهای خیر را نیز شامل می شود.(3)

دوم _ معنای اسراف

دوم _ معنای اسراف

کُلُوا وَاشْرَبُوا وَلاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ. (اعراف: 31)

1- نک: لیل: 8 و 9؛ آل عمران: 180؛ نساء: 37.
2- مفردات راغب، ص 109.
3- تفسیر نمونه، ج 3، ص 386.