سیمای صالحان در قرآن صفحه 99

خدمات عمومی دولت که در مقابل عوض پرداخت می شود و همچنین صدقات مستحبی و کفاره ها و نذرها که الزامی نیستند، مالیات به شمار نمی آیند.(1)

مالیات در حکومت اسلامی شامل خمس و زکات و جزیه می شود که نسبت یا مقدار، متعلقات و مصارف آن را شارع مقدس تعیین می کند. دو مورد نخست را به اختصار بیان می کنیم:

اول _ زکات

اول _ زکات

«والّذین هُمْ لِلزَّکوهِ فاعلون؛ (مؤمنان کسانی هستند که زکات می پردازند». (مؤمنون: 4)

زکات از نظر لغوی و کاربرد قرآنی، به معنای «انفاق و بذل مال برای خشنودی خداست»(2) که اعمّ از زکات مصطلح در عرف شرع است و صدقات مستحبی را هم دربرمی گیرد. البته در بسیاری از آیات، همان مالیات خاص شرعی است که به علت پاک کننده و تزکیه کننده بودنش، صدقه نیز نامیده شده است.(3) زکات در قرآن، از واجبات مالی به شمار آمده و در بیشتر موارد، در کنار نماز که نماد واجب عبادی است،(4) ذکر شده است.(5) بنابراین، هر دو، جزو ارکان تکالیف دینی هستند که یکی گویای رابطه انسان با خدا و دیگری بیانگر رابطه انسان با خلق اوست.(6)

بنا بر آیات قرآن، پرداخت زکات، روش پیامبران بزرگ الهی و پارسایان و نیکوکاران است که باید با قصد نزدیکی و خشنودی خداوند صورت گیرد؛ به گونه ای که حتی اگر حاکم به اجبار از کسی زکات بگیرد، باید

1- مبانی اقتصاد اسلامی، ص 114.
2- المیزان، ج 6، ص 12.
3- المیزان، ج 6، ص 12.
4- المیزان، ج 14، ص 452.
5- حدود 27 مورد قرین نماز ذکر شده است از جمله: بینه: 5؛ توبه: 11؛ لقمان: 4.
6- المیزان، ج 15، ص 170.