شناختنامه حضرت فاطمه معصومه علیها السلام و شهر قم صفحه 289

استطاعت) به این مکان عبادی رو آورد، آن هم در زمان معینی از سال و طبق آداب و مناسک لا یتغیر. حال آن که زیارت قم (و امثال آن)، زیارت به معنای یک دیدار است و هیچ خصیصه الزام و وجوب در آن دیده نمی شود؛ بلکه عملی است مستحب که درهای بهشت را به روی زائر می گشاید.

پایه و اساس ارزش مذهبی و استحباب این نوع زیارت، بر گفته ها و اظهارات بعضی از امامان [علیهم السلام] نهاده شده است. امام جعفر صادق علیه السلام در آن هنگام که هنوز پدر حضرت فاطمه معصومه علیها السلام یعنی حضرت موسی الکاظم علیه السلام وجود نداشت، چنین می گوید که: شهر قم در آینده مکانی مقدس خواهد شد؛ چرا که فاطمه، دختر یکی از پسرانش، در آنجا به خاک سپرده خواهد شد و هر کس به زیارت او برود درهای بهشت به روی او گشوده خواهد شد. نیز روایات مشابهی به حضرت امام رضا علیه السلام(به وسیله علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار) و حضرت امام نهم، محمد تقی علیه السلامبرادرزاده حضرت معصومه علیها السلام، نسبت داده شده است.(1)

از آنجا که قم مدفن یک بانوی بزرگوار و مقدس است، زنان بخصوص برای زیارت به آن روی می آورند. در گذشته جهانگردان دسته هایی از زنان را دیده اند که سوار بر پشت الاغها، در حالی که چند مرد آنها را همراهی می کرده اند، از روستاهای دور و نزدیک به زیارت می شتافته اند.(2) الیزه روکلو (Elisee Reclus)(3) به برکات خاص این زیارت برای زنان اشاره می کند: «آنها به هیئت اجتماع می آمدند تا باروری، زیبایی و خوشبختی خانوادگی و سعادت آخرت را طلب کنند».(4)

تابستانها بعضی از زائران، زیارت خود را تا شب هنگام ادامه می دهند و شب را در

1- 1. ر.ک: کتاب هنر ایران، اثر آندره گدار، ص 393؛ کتاب انجم فروزان، نوشته ا. فیض، ص 78 _ 80، 100 و 119 _ 124.
2- 2. ر.ک: کتاب انجم فروزان، نوشته ا. فیض، ص 56 _ 57 .
3- 3. ر.ک: کتاب A secund journey trough persia...، اثر Morier، ص 166؛ و کتاب ایران، اثر Dubeux، ص 25 (که احتمالاً از کتاب قبلی اقتباس شده است).
4- 4. ر.ک: کتاب جغرافیای جهانی جدید، ج 9، اثر E. Reclus، ص 256.