شناختنامه حضرت فاطمه معصومه علیها السلام و شهر قم صفحه 295

این مسجد، گنبدی به شکل نیمکره دارد. بین این دو مسجد سه مقبره متعلق به سلاطین صفوی(1) و موزه ای کوچک دیده می شود. این موزه در دو غرفه محل دفن 31 تن از شاهزادگان صفوی تشکیل شده است.

به این بناها، که تشکیل دهنده حرم به معنای واقعی کلمه هستند، بایستی بناهای ذیل را اضافه کنیم: ساختمان بسیار بزرگ مسجد اعظم، که به دستور آیه الله العظمی بروجردی بنا شده است(2)، در شمال، صحن وسیع مستطیل شکلی که دو مدرسه علوم دینی مهم یعنی مدرسه فیضیه و دارالشفاء _ بیمارستان قدیمی حرم _ در آن قرار گرفته اند، و بالاخره در شمال شرقی، ساختمانهای اداری حرم مطهر قرار دارد.

این مؤسسه، که توسط تولیت آستانه اداره می شود، بر موقوفات آستانه (املاکی که به نفع حرم وقف شده) نظارت دارد. این داراییها به شرح زیرند(3):

_ دکانها، گاراژها، حمامها و غیره که مال الاجاره آنها به آستانه پرداخت می شود.

_ زمینهایی که در گذشته املاک مزروعی بوده، ولی در حال حاضر به علت توسعه شهر در محدوده شهر قرار گرفته اند.

_ تعداد شش روستای شش دانگ و قسمتی از نه روستای دیگر که سهم مشاع آستانه در آنها بین یک دانگ تا چهار دانگ و نیم می باشد. از این پانزده قریه هفت تای آن در منطقه قم، چهارتای آن نزدیک بروجرد، یکی نزدیک اراک، دو تا نزدیک زنجان و یکی در استان کرمان قرار دارد.

مجموع درآمد این اموال در سال 1348(4) به حدود 25 میلیون ریال بالغ می شده (1875000 فرانک)، که گر چه مبلغ قابل توجهی است، ولی در مقایسه با درآمد آستان قدس رضوی (حدود پانصد میلیون ریال در سال 1347) آن قدرها محل اعتنا نیست؛

1- 1. در مقبره شاه سلیمان، پسرش شاه سلطان حسین و نوه اش طهماسب نیز دفن شده اند.
2- 2. برای مشاهده منظره حرم مطهر، قبل از بنای این مسجد به کتاب Persia چاپ 1957 لندن تابلو شماره 8 اثر A. Costa و L. Lockhart مراجعه شود.
3- 3. لیست کامل این اموال در سال 1944 در کتاب انجم فروزان، نوشته ا. فیض، ص 141 _ 142 آمده است.
4- 4. این رقم به وسیله اقای اقبال تولیت آستانه و اداره اوقاف قم ارائه شده است.