شناختنامه حضرت فاطمه معصومه علیها السلام و شهر قم صفحه 30

جعفر صادق علیه السلام که در بقیع نزدیک ائمه بقیع(1) [می باشد]. بنده حال آن جناب را در ضمن حرم دوّم معروض داشتم، اکثر این امامزاده ها به همین منوال مشتبه می باشند _ «العِلْمُ عِندالله وَعِند الرَّسول».

***

پس شروع [می]کنیم به ذکر مشاهد دارالمؤمنین قم:

بدان که بلده دارالمؤمنین قم شهری است قدیم و قصبه ای است کریم، و از جمله بلادی است که همیشه دارالمؤمنین بوده است.

در کتاب مجالس المؤمنین و در کتاب معجم البلدان و غیر آن مسطور است که بلده طیّبه قم از بلاد و مدائن مُستحدثه اسلامیه(2) است، و اهالی آنجا از اوّل روز همیشه شیعه امامیّه بوده اند.

و ابتدای بنای قم در سنه هشتاد و سه از هجرت گذشته، در زمان عبدالملک مروان شد، و آن چنین بود که عبدالرّحمن بن محمّد بن اشعث بن قیس، که از قِبَل(3) حجّاج بن یوسف امیر سیستان بود، چون بر او خروج کرد، در لشکر او هفده کس از علمای تابعین عراق عرب بودند. چون پسر اشعث از حجّاج منهزم شد، آن جماعت به ناحیه قم افتادند و از آن جمله چند برادر بودند نام ایشان: عبدالله، و احوص، و عبدالرّحمن، و اسحاق، و نعیم، پسران سعد بن مالک بن عامر اشعری. و در آن موضع چند قریه بود که یکی از آنها کُمندان(4) نام داشت. برادران مذکور در آنجا به قهر و غلبه نزول کردند و بنی اعمام ایشان از عراق بر ایشان جمع شدند، و آن چند موضع را از کثرت عمارت به هم متصل ساختند و به نام کمندان، که یکی از آن مواضع بود، تسمیه نمودند. بعد از آن بعضی از حروف آن نام اسقاط نموده، از روی تعریب قُمّ گفتند.

1- 1. قبر اسماعیل پیشتر در بیرون محدوده بقیع بود، لیکن در 1353. ش جهت تعریض خیابان قبر او خراب گردید که جسد او پس از صدها سال سالم از زیر خاک بیرون آمد. از این رو، جسد به درون بقیع انتقال داده شد و در شمال شرقی قبور امامان علیهم السلام مدفون گردید.
2- 2. منطقه و شهر قم دارای پیشینه کهن بوده و پیش از اسلام نیز به نام [کومندان] مشهور بوده است.
3- 3. از سوی.
4- 4. یا کمیدان.