شناختنامه حضرت فاطمه معصومه علیها السلام و شهر قم صفحه 312

تنها یک کارگاه، به ساخت قطعات بزرگ نمد و حدود دوازده کارگاه به ساختن کلاه نمدی که پوشش سر اغلب روستاییان و شماری از مردم شهر است اشتغال دارند.

در حدود 150 خیاط و پیراهن دوز در دکانهای خود و 432 زن (در سال 1345) در منازل خود به کار دوخت لباس اشتغال دارند. در میان این البسه، عبا یا پوشش روحانیان و طلاب علوم دینی که از پارچه صخیم به رنگهای قهوه ای، خاکستری یا کبود می باشد، به چشم می خورد.

علی رغم ازدیاد فروشگاههای کفش ملی، کار دوخت کفش اهمیت و اعتبار خود را حفظ کرده است. در کنار کفش به معنای واقعی کلمه (که حدود صد کارگاه کفش دوزی و پنجاه کارگاه تعمیرات کفش را شامل می شود) دو محصول دیگر نیز وجود دارد که بخصوص برای روستاییان ساخته می شود. اینها عبارت اند از: گیوه که از پارچه ضخیم یا با نخهای پنبه ای ساخته می شود و بسیار راحت است، و دیگر گالش که رقیب گیوه بوده و کفشی است با قیمت مناسب از جنس کائوچو که غالباً با استفاده از لاستیکهای فرسوده اتومبیلها ساخته می شود (29 تا 33 کارگاه).

پالان دوزها که بخصوص به کار تهیه پالان برای الاغ اشتغال دارند.

به دنبال بخشهای یاد شده، فعالیتهای زیر به ترتیب اهمیت قرار گرفته اند:

کارگاههای نجاری که با تعداد دویست واحد در بخش ثانوی بازار و کوچه های مجاور آن قرار دارند و بخصوص به کار تهیه صندلیهای مدرن برای مشتریان تهرانی، صندوق، میز، کارگاههای بافندگی، وسایل و چرخهای مخصوص کوبیدن گندم _ که یک آهنگر قطعات فلزی آن را برای نجار می سازد _ انواع چپقها، قاشقهای چوبی، گوشت کوب و چرخ خراطی اشتغال دارند. چوب موجود در محل، برای کار آنها کافی نیست واز مناطق دوردستی چون منطقه کرمانشاه (باختران) چوب وارد می کنند. دلیل عدم رشد و توسعه این بخش را بایستی در همین مسئله جست وجو کرد.

کارگاههای فلزکاری: با حدود صد کارگاه از اهمیت کمتری برخوردارند و محصول جالبی دارند. آهنگرها و مسگرها به کار ساختن ابزارآلات کشاورزی و وسایل آشپزخانه، بخاری سازها و سفیدگرها و سماورسازها به تهیه بخاری،