شناختنامه حضرت فاطمه معصومه علیها السلام و شهر قم صفحه 326

وضع پیش آمده است. حفر چاههای عمیق در بیست سال اخیر، اثر انتفاعی مهمی برای مالکان بزرگ داشته است.

اصلاحات ارضی(1) طبیعتاً مالکیت شهرنشینان را تعدیل کرده است. شک نیست که تا این زمان آنها زمینهای زیادی را به نفع کشاورزان از دست نداده اند. در اجرای مرحله اول قانون اصلاحات ارضی، روستاهای کمی تقسیم شدند؛ زیرا تعداد مالکانی که بیش از یک روستای شش دانگ داشته باشند، بسیار کم بود و در جریان مرحله دوم، مقرراتی که اجازه می دادند روستایی مالک زمین بشود (تقسیم یا فروش)، توفیق چندانی به دست نیاوردند؛ زیرا بعضی از مالکان ترجیح دادند در قبال پرداخت وجهی به رعایا (حق ریشه _ م)، خود مالک زمین باقی بمانند. اما در خصوص تغییر وضع زارعین (بهبود در نحوه تقسیم درآمد ملک و یا تبدیل رعیت به کشاورز صاحب ملک) موفقیت به دست آمده، بسیار محدود بوده و نتوانسته است فاصله شدید بین افراد را تعدیل کند.

ولی چیزی که مسلم است این که اصلاحات ارضی به حیثیت و اعتبار مالکان ضربه وارد ساخته و گاهی نیز آن را به کلی نابود کرده است و باعث شده که زارعین در مقابل آنها قد علم کرده و به توقعات آنها گردن ننهند.

از طرف دیگر تعدادی از مالکان قم (و بخصوص عمده مالکان)، از این شهر کوچ کرده و در تهران مستقر شده اند.

علی رغم تضعیف مالکان، علایق و بندهای انسانی هنوز دارای اهمیت هستند. چون فاصله قم و روستاهای آن زیاد نیست، مالکان غالباً به املاک خود سرکشی کرده و بعضی از آنها از نزدیک بر کار زراعت نظارت دارند؛ بخصوص وقتی زمینها را توسط کشاورزان مزدبگیر و قراردادی به زیر کشت می برند و خود محصول را در بازار عرضه می کنند. من یک مالک قمی را می شناسم که مالک قسمتی از قریه قمرود واقع در بیست کیلومتری شهر می باشد و تقریباً هر روز به آنجا رفته و بر کار کشت