اسلام: خشونت یا صلابت صفحه 11

1. سهل گرفتن بر یکدیگر، آسان گرفتن، به نرمی رفتار کردن؛

2. سهل انگاری.(1)

فرهنگ عمید نیز در معنای تساهل می نویسد: «سهل گرفتن، آسان گرفتن بر یکدیگر، به نرمی رفتار کردن، سست گرفتن».(2) همچنین لسان العرب می نویسد: «لیس فیها ضیقٌ ولا شده؛ آنچه در آن شدّت و تنگی نیست».(3)

ج) تسامح

ج) تسامح

تسامح از ریشه سَمُحَ به معنای بزرگواری، بلندنظری و بخشش است. استاد مجتبی مینوی معتقد است تسامح، لغت مناسبی است. برای اینکه هم یک جنبه جوان مردی در آن مندرج است و هم طرفینی است؛ یعنی همه مردم نسبت به یکدیگر آسان بگیرند و جوان مردی داشته باشند و نخواهند عقاید و اعمال یکدیگر را در مواردی که منافی با آزادی زندگانی خودشان نیست، در فشار و حدود و قیود ناشی از تعصب بگذارند. تساهل هم گرچه لفظ خوبی است، ولی جنبه جوان مردی در آن مندرج نیست.(4)

د) مدارا

د) مدارا

محمد معین می نویسد: «مدارات (مداراه / مدارا): نرمی کردن، ملاطفت نمودن، به مهربانی رفتار کردن.»(5) شیخ فخرالدین طریحی در مجمع البحرین این واژه را چنین معنا می کند:

ملاطفت کردم با او و نرمی کردم با او. به همین معناست حدیث پیامبر که فرمود: «مأمورم که با مردم به نرمی رفتار کنم.» نیز حدیث دیگری که می فرماید: «رأس عقل بعد از ایمان به خدا، مدارا با مردم است»؛ یعنی نرمی

1- 1 . همان، ص1078.
2- 2 . همان، ص573.
3- 3 . ابن منظور، لسان العرب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی تا، ج6، ص354.
4- 1 . محمدتقی فاضل میبدی، تساهل و تسامح، تهران، آفرین، 1379، ص217.
5- 1 . فرهنگ فارسی، صص 3958 و 3959.