مرزبان شیعه ویژه بزرگداشت شیخ طوسی (ره) صفحه 35

ص:37

برای نخستین بار، اندیشه تازه ای را در تفسیر قرآن کریم در پیش گرفت؛ زیرا پیش تر، کتاب های تفسیری شیعه، همه روایی بودند. این نوآوری شیخ، بعدها پی گیری شد و ارزشمندترین تفسیرهای استدلالی شیعه نوشته شد.(1)

نوآوری های شیخ در تفسیر در چند مورد زیر خلاصه می شود:

الف) جامعیت تفسیر؛

ب) بهره گیری از علم کلام در تفسیر قرآن؛

ج) استدلالی بودن تفسیر برای نخستین بار.

2 _ نوآوری در فقه

2 _ نوآوری در فقه

پیش از شیخ طوسی، فقیهان شیعه تنها به مسایلی می پرداختند که امامان معصوم علیهم السلام در روایات خود بدان اشاره داشتند. آنان از طرح مسایل جدید و فروع مبتنی بر آن روایات، پرهیز می کردند. از این رو، برخی فقیهان اهل سنّت، فقیهان بزرگ شیعه را به دلیل این رویه و به کار نگرفتن اجتهاد و استخراج موضوع های فرعی از اصول کلی، سرزنش می کردند و گاه به تحقیر آنان می پرداختند. شیخ در آغاز کتاب ارزشمند مبسوط می نویسد:

من پی در پی می شنوم که فقیهانی که اصل ولایت را نپذیرفته اند، فقیهان امامیه را کوچک شمرده، بی ارزش می خوانند. می گویند فروع و مسایل آن کم است و فقیهان امامی اهل برف انبار و تضادگویی اند؛ زیرا کسی که قیاس و اجتهاد را نپذیرد، راهی برای زیاد کردن مسایل و افزودن فروع بر اصول ندارد؛ چون تنها این دو راه است که موجب افزایش تعداد مسایل می گردد.

شیخ در ردّ این سخن می فرماید: