سیره علمی و عملی علامه سید محمدحسین طباطبایی رحمه الله صفحه 28

ص:38

استاد علامه طباطبایی پس از تفسیر بخشی از آیات یک سوره، به مناسبت هایی، یک رشته بحث های مستقل را مطرح می کند که می توان برخی را برداشت های خاص او از تفسیر نامید. این مرد بزرگ برای اینکه تفسیر کلام الهی را با آرا و اندیشه های دانشمندان آمیخته نسازد، این­گونه بحث ها را از تفسیر آیات جدا کرده و تحت عناوین خاصی مانند «بحث فلسفی»، «بحث اجتماعی»، «بحث اخلاقی» و غیره مطرح کرده است. این­گونه جداسازی، نشانه غایت تقوا و پرهیزکاری این مفسر بزرگ است که مبادا برداشت های اندیشمندان یا برداشت های خود او از قرآن، تحمیل بر کتاب خدا شود و ناخواسته، مسئله «تفسیر به رأی» پیش آید. روش این مفسر بزرگ، درس عظیمی است برای جوانانی که با اندوخته های کمی می خواهند به تفسیر قرآن بپردازند و پیش داوری های خود را بر قرآن تحمیل نمایند و خواسته یا ناخواسته، در گرداب «تفسیر به رأی» که پیامبر گرامی از آن، ما را برحذر داشته است، فرو ­می روند.(1)

آگاهی گسترده و فراگیر به تمام ظواهر قرآن

آگاهی گسترده و فراگیر به تمام ظواهر قرآن

حضرت آیت الله جوادی آملی، در تبیین شیوه تفسیری علامه طباطبایی، درباره یکی از ویژگی های آن می نویسد:

مرحوم علامه رحمه الله، اطلاع نسبتاً وسیع و فراگیری نسبت به تمام ظواهر قرآنی داشتند. لذا هر آیه را که طرح می نمودند، طوری درباره آن بحث می کردند که سراسر قرآن کریم، مطمح نظر بود؛ زیرا یا از آیات موافق به عنوان استدلال یا استمداد سخن به میان می آمد یا اگر دلیل یا تأییدی از آیات دیگر وجود نداشت، آیه محل بحث، به گونه ای تفسیر می شد که متناقض با هیچ آیه از آیات قرآن مجید نباشد و هرگونه احتمال یا وجهی که متناقض با دیگر آیات قرآنی می بود، مردود می دانستند؛ زیرا تناقض آیات با انسجام اعجاز آمیز کتاب الهی سازگار نیست.(2)