- دیباچه 1
- پیشگفتار 3
- فصل اول: زندگی نامه 7
- اشاره 7
- 1. ولادت 7
- 2. حیات علمی 8
- آغاز تحصیل 8
- اشاره 8
- مهاجرت به نجف 9
- بازگشت به زادگاه (تبریز) 11
- مهاجرت به قم 12
- 3. اوضاع حوزه علمیه قم 12
- اشاره 19
- 4. استادان و شاگردان 19
- استادان 19
- روش تدریس علامه طباطبایی و رفتار ایشان با شاگردان 21
- شاگردان علامه طباطبایی رحمه الله 23
- تفسیر قرآن به قرآن 25
- اشاره 25
- 1. ویژگی تفسیری 25
- فصل دوم: ویژگی های علمی 25
- اشاره 25
- تفسیر موضوعی 27
- آگاهی گسترده و فراگیر به تمام ظواهر قرآن 28
- تبحر در تفکر عقلی 29
- سیری عمیق در سنّت قطعی امامان معصوم علیه السلام 29
- آشنایی با علوم نقلی 30
- آشنایی با محکمات قرآن 30
- آشنایی کامل با مبادی برهان و شرایط مقدمات 31
- آشنایی کامل با مبانی عرفان اسلامی 32
- توانایی علامه در تشخیص مفهوم از مصداق و خلط نکردن تفسیر و تطبیق 32
- پاسداری از مکتب تشیع 33
- جمع میان دو شیوه تفسیری ترتیبی و موضوعی 34
- شرح صدر 35
- رمز کلمات 36
- اشک خوف 36
- فیض قدسی 38
- ما کاری نکرده ایم 39
- هدیه به روح پدر و مادر 40
- جایگاه تفسیر المیزان در محافل علمی جهان 41
- دشواری شناخت مردان الهی 42
- اشاره 42
- 2. ویژگی فلسفی 42
- فلسفه از دیدگاه علامه طباطبایی 43
- تنظیم فلسفه به صورت مسائل هندسی 45
- پایه گذار یک رشته مسائل فلسفی 46
- مبارزه با فلسفه مادی گری 47
- تقریب میان فلسفه شرق و غرب (فلسفه تطبیقی) 48
- غواص اقیانوس معارف 49
- تعقل عمیق همراه با امدادهای غیبی 50
- بنیان های فکری استاد طباطبایی 51
- آب لطف 51
- دفاع از فلسفه صدرایی 53
- نبود تعارض میان عقل و وحی 54
- اشاره 56
- اشاره 56
- الف) اندیشه ها، ]عرفان نظری[ یا عرفان شناسی 56
- 3. ویژگی عرفانی و اخلاقی 56
- عارف و عرفان 57
- انسان و درک عرفانی 57
- اهل بیت علیه السلام ؛ سرچشمه عرفان اسلامی 58
- راهنمایی کتاب و سنّت به عرفان نفس و برنامه آن 59
- تفاوت عرفان اسلامی با عرفان های غیراسلامی 62
- رابطه انسان و عرفان عملی 63
- عارف، ناظر صور ملکات اشخاص 65
- ب) جلوه های عرفان عملی و اخلاقی علامه طباطبایی 67
- اشاره 67
- آشنایی علامه با آیت الله قاضی رحمه الله 67
- جایگاه علامه طباطبایی در عرفان عملی 68
- کشیک نفس 70
- گفتوگو با ادریس علیه السلام 71
- عشق به اهل بیت علیهم السلام 72
- محاسبه 72
- شرح صدر علامه طباطبایی 73
- ساده زیستی و زهد 75
- بخشش و گذشت 75
- اخلاص 76
- بلندی طبع 78
- فروتنی 79
- توجه به حقوق حیوانات 80
- رسیدگی به همنوع 80
- اخلاق خانوادگی علامه 81
- ما حیوان خانگی را نمی کشیم 83
- دیگر فضایل اخلاقی علامه 83
- یاد خدا 84
- اشاره 85
- راهکار اول 85
- سه راهکار اخلاقی 85
- راهکار سوم 86
- راهکار دوم 86
- اشاره 87
- 4. ویژگی فقهی، اصولی، حدیثی 87
- الف) ویژگی فقهی و اصولی علامه طباطبایی 87
- اشاره 87
- مراتب فقهی علامه طباطبایی رحمه الله 88
- ب) پژوهش های حدیثی 89
- اجازه اجتهاد 89
- اشاره 92
- 5. تبحّر در علم ریاضی و هیئت 92
- نصب دایره هندسه در مدرسه حجتیه قم 93
- تدریس علم هیئت در قم 93
- ریاضیات و تقویت ذوق فلسفی 94
- نقشه مدرسه حجتیه 94
- اشاره 96
- 6. ویژگی هنری و ادبی 96
- سیاه مشق 96
- اشاره 97
- شعر 97
- مهر خوبان 99
- بارگاه گل 99
- جرم من این است که آزاده ام 101
- هرچه جوییم نیابیم نشانی جز نام 101
- خویش بر آتش زد و خاموش شد 102
- پیر میخانه 103
- شاه شهیدان 103
- پیر خرد 103
- طبق غنچه 104
- باد سحر 104
- چشمه فکر 105
- دو هزار «لَنْ ترانی» 105
- فصل سوم: علامه از دیدگاه بزرگان 106
- اشاره 106
- امام خمینی رحمه الله 106
- آیت الله خامنه ای 107
- شهید مرتضی مطهری رحمه الله 107
- آیت الله جعفر سبحانی 109
- آیت الله محمدتقی مصباح یزدی 109
- آیت الله حسن زاده آملی 110
- آیت الله ابراهیم امینی 111
- آیت الله مرتضوی لنگرودی رحمه الله 112
- آیت الله صدرالدین حائری شیرازی 112
- آیت الله محمد محمدی گیلانی 113
- دکتر رضا داوری اردکانی 113
- علامه محمدتقی جعفری رحمه الله 114
- اشاره 114
- خاطره اول 114
- خاطره دوم 115
- استاد عبدالحسین مشکوهالدینی 116
- دکتر احمد احمدی 116
- استاد محمد عبدخدایی 117
- دکتر جواد فلاتوری 118
- استاد سید محسن موسوی تبریزی 120
- استاد سید جلال الدین آشتیانی 120
- آیت الله جوادی آملی 121
- دکتر سید حسین نصر 122
- دکتر غلام حسین ابراهیمی دینانی 125
- فصل چهارم: کتاب شناسی 129
- 1. تفسیر المیزان 129
- اشاره 129
- 2. بدایه الحکمه 131
- 3. نهایه الحکمه 131
- 5. حاشیه بر کفایه الاصول 132
- 4. اصول فلسفه و روش رئالیسم 132
- 6. شیعه در اسلام 132
- 7. مجموعه مذاکرات با پرفسور هانری کربن (شیعه) 133
- 10. عقاید و دستورهای دینی 133
- 8. خلاصه تعالیم اسلام 133
- 9. روابط اجتماعی در اسلام 133
- 11. بررسی های اسلامی (3 جلد) 134
- 12. آموزش دین 135
- 13، 14 و 15. رساله انسان قبل از دنیا، در دنیا و بعد از دنیا 135
- 16. رساله قوه و فعل 135
- 18. رساله ای در صفات (صفات سلبیه و ثبوتیه و...) 135
- 17. رساله ای در اثبات ذات 135
- 19. رساله ای در افعالالله تعالی (بحثی است درباره توحید افعالی، جبر و تفویض، قضا و قدر و...) 135
- 22. رساله ای در ولایت 136
- 24. رساله ای در برهان 136
- 26. رساله ای در تحلیل 136
- 20. رساله ای در وسائط (اثری است درباره وسائط موجود میان مقام ربوبی و عالم طبیعت) 136
- 28. رساله ای در اعتبارات 136
- 23. رساله ای در مشتقات 136
- 27. رساله ای در مغالطه 136
- 21. رساله ای در نبوت 136
- 25. رساله ای در ترکیب 136
- 35. وحی یا شعور مرموز 137
- 31. محاکمات میان دو مکاتبات 137
- 34. رساله ای در عالم غیب 137
- 33. معنویت تشیع (مجموعه مقاله ها) 137
- 30. رساله ای در حکومت اسلامی 137
- 36. پرسش و پاسخ 137
- 29. قرآن در اسلام 137
- 32. تعلیمات دینی 137
- 40. دیوان اشعار 138
- 39. ارجوزه فی الخط 138
- 37. ارجوزه فی النحو 138
- 43. لب اللباب 138
- 41. رساله علی و فلسفه الهی 138
- 38. ارجوزه فی الصّرف 138
- 42. سنن النبی صلی الله علیه و آله 138
- 45. رساله ای در اسماءالله تعالی 139
- 47. مهر تابان 139
- 44. رساله ای در توحید ذاتی 139
- 46. حاشیه بر اسفار 139
- 50. رساله محمد صلی الله علیه و آله در آیین اسلام 140
- 51. تعلیقه بر اصول کافی 140
- 52. حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری 140
- 55. جمال آفتاب و آفتاب هر نظر (شرحی بر دیوان حافظ) 140
- 53. تعلیقه بر برخی مجلدهای بحارالانوار 140
- 48. رسالت تشیع 140
- 54. رساله ای در تحریم الکل از دیدگاه اسلام 140
- 49. رساله ای در عشق 140
- 57. رساله انساب آل عبدالوهاب 141
- 56. راز دل 141
- فصل پنجم: عروج ملکوتی 142
- اشاره 142
- در سوگ علامه طباطبائی رحمه الله 144
- رجعت سرخ ستاره 146
- فخریه شهریار 146
- عشق رفت 147
- کتابنامه 151
- اشاره 151
- الف) کتاب 151
- ب) نشریه 155
ص:48
امیدوارم خداوند متعال این حقیقت را به دست ما روشن کرده، راهنمایی کند... .(1)
فیض قدسی
فیض قدسی
تفسیرنویسی علامه طباطبایی، فیضی الهی بود که نصیب ایشان شد؛ آن گونه که حافظ می فرماید:
فیض روح القدس ار باز مدد فرماید
دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می کرد می کرد
این مفسر بزرگوار، شب قدر را به بحث و تحقیق آیات قرآنی احیا می کرد و تفسیر ایشان که نگارش آن بیست سال طول کشید و در بیست مجلد تنظیم شد، در شب فرخنده قدر به پایان رسید. (2)
البته علامه سختی های بسیاری را تحمل کرد تا توانست این مجموعه گران بار را فراهم آورد و به قول شمس الدین محمد بن محمود آملی در نفائس الفنون:
به هوس راست نیاید، به تمنا نشود
کاندرین راه بسی خون جگر باید خورد خورد
علامه که احساس خلأ می کرد، در اوج تدریس فقه و اصول، این دروس را رها کرد و به تفسیر قرآن و فلسفه پرداخت. ایشان در این راه با مخالفت های شدیدی روبهرو شد، ولی با شجاعت و شهامت و فنایی که در قرآن داشت، این راه را برگزید و به تعبیر حضرت آیت الله العظمی خویی رحمه الله «خود را تضحیه کرد»؛ یعنی خویشتن را در راه قرآن قربانی کرد.(3)
علامه طباطبایی، در جایگاه مفسری محقق و اسلام شناسی سترگ، با تسلطی عالی بر جنبه های گوناگون فرهنگ اسلامی، اثری جامع پدید
1- استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی، مجموعه مقالات، ج 1، صص 325 _ 328؛ جرعه های جان بخش، صص 231 و 232.
2- حسن حسن زاده آملی، در آسمان معرفت، گردآوری: محمد بدیعی، ص 19.
3- نک: روزنامه جمهوری اسلامی، 1/9/1372، صفحه حوزه.