سیره علمی و عملی علامه سید محمدحسین طباطبایی رحمه الله صفحه 49

ص:59

را پایه گذاری کرده اند، فلسفه غرب را به کلی با فلسفه شرق متباین و کمتر نقطه مشترکی میان این دو می بینیم، ولی پس از مطالعه «روش رئالیسم» درمی یابیم مسائل مشترکی میان هر دو فلسفه وجود دارد که تنها از نظر عنوان با هم اختلاف و تباین دارند، نه از نظر ماهیت و محتوا.

در حقیقت، تقریب میان این دو نوع فلسفه و کم کردن فاصله میان آنها، مانند تقریبی است که صدرالمتألهین، میان مکتب مشاء و مکتب اشراق پدید آورد. وی فاصله این دو مکتب را از نظر نتیجه، کاهش داد و ثابت کرد اشراقی از طریق تهذیب نفس، به نتیجه ای می رسد که مشایی از نظر برهان به آن نتیجه رسیده است. بی شک، این دو خدمت ارزنده صدرالمتألهین و علامه طباطبایی، بسیار ارزشمند و شایسته قدردانی است.(1)

غواص اقیانوس معارف

غواص اقیانوس معارف

استاد حسن زاده آملی در توصیف حالات علمی و معنوی علامه طباطبایی فرموده است:

جناب علامه طباطبایی، آن غواص بحار معارف است که به عمق مطالب عرشی اسرار حکمت متعالیه جناب صدرالمتألهین رسیده بود، آن­چنان که خود، مجتهد در فن بود و همچنین، به کلمات شیخ الرئیس؛ چه منطقش و چه فلسفه و چه حکمتش. ایشان شفا را در محضر استادشان، آقای سید حسین بادکوبه ای خواندند. خلاصه غرضم و عرضم این است که وی هم در حکمت مشاء و هم در حکمت اشراق مجتهد بودند و به دقایق افکار مشاء آگاهی داشتند و نیز در حکمت اشراق مستنبط بودند.

علاوه بر آن کمالاتی که به مصداق «ذلِکَ فَضْلُ اللّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشاءُ»(2) دارا بود، صاحب سیر و سلوک و مراقبت [بود و] بسیار قوی و کامل و عجیب، کشیک نفس می کشید.