سیره علمی و عملی علامه سید محمدحسین طباطبایی رحمه الله صفحه 61

ص:71

راه ها را کنار بگذارد، راه نفس خود را در پیش گیرد و به خدای خود از دریچه نفس خود بنگرد که جز از این راه، مطلوب حقیقی خود را نخواهند یافت.

بر این اساس، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «هرکه خود را شناخت، خدا را شناخت.»(1) و در کلامی دیگر می فرماید: «فردی از شما خدا را بهتر می شناسد که خود را بهتر بشناسد».(2)

برنامه سیر و سلوک این راه، آیات قرآنی بسیاری است که انسان را به یاد خدا امر می کند. برای مثال، در آیه ای می خوانیم: «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم.»(3) و نیز اعمال صالحه ای است که در کتاب و سنّت آمده و فرمان داده است: «از پیامبر خود پیروی کنید!»(4) چگونه ممکن است، اسلام راهی را راه خدا معرفی کند و مردم را به پیمودن آن سفارش نکند یا آن را بشناساند، ولی از بیان برنامه های آن غفلت کند یا در این کار سستی ورزد، حال آنکه خدای متعال، خود می فرماید: «ما قرآن را به سوی تو نازل کردیم، در حالی که بیان روشنی است نسبت به هر چیزی که به دین و دنیای امروز مردم ارتباط دارد.» (نحل: 89)(5)

این طریق و راه عرفانی، با کوشش های علامه طباطبایی به «معرفت النفس» معروف شده است. استاد علامه طباطبایی رحمه الله، با شناخت کامل این راه، از واصلان حقیقی به شمار می آید که نمونه هایی از عرفان این بزرگ مرد عرصه عرفان و اخلاق، در ادامه بیان خواهد شد.

1- «من عرف نفسه، فقد عرف ربه».
2- «اعرفکم بنفسه، اعرفکم بربه».
3- نک: بقره: 152.
4- نک: احزاب: 21.
5- شیعه در اسلام، صص 98 _ 100.