ویژه وفات آیت اللّه حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی صفحه 29

ص:32

چنین می نویسد: «مرحوم حایری پذیرایی نیکی از اینان به عمل آورد و مقدم شان را گرامی داشت». (1)

می توان چنین برداشت کرد که اگر آقای حایری، با این حرکت، مخالف بود، هرگز به طلاّب خود، اجازه ی استقبال نمی داد. هم چنان که در جریان های گوناگون _ مانند جریان شیخ محمدتقی بافقی _ شاگردانش را از دخالت بازداشت و دخالت آنان را حرام می دانست.

برخی نویسندگان مانند نگارنده ی کتاب «تشیّع و مشروطیّت»، اصولاً ایشان را فاقد شخصیت سیاسی معرفی کرده و چنین نوشته اند: «[آیت اللّه] حایری، روحا مردی غیر سیاسی به شمار می رفت و به نظر نمی رسد که در سراسر زندگی اش هرگز علاقه مند به درگیری در سیاست بود. [آیت اللّه] حایری مانند نایینی، نزد میرزا حسن شیرازی، سیّد محمّد فشارکی و آخوند خراسانی درس خوانده بود؛ ولی بر خلاف نایینی، همواره کوشش داشت که به صحنه ی سیاست، گام ننهد». (2)

با این حال، پس از نگاهی گذرا به زندگی ایشان، به این نتیجه می رسیم که او مردی هوشمند، با کیاست و فراست بوده است. ایشان در آن شرایط برای مبارزه با پدیده ی شوم غرب گرایی و بیگانه پرستی که زیر نام انقلاب و نظام مشروطه، رواج یافته بود، راهی جز بنیان نهادن حوزه و پرورش