ویژه وفات آیت اللّه حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی صفحه 31

ص:34

شاید این پرسش پیش آید که چرا رییس حوزه ی علمیّه ی قم با حکومت خودکامه ی رضاخانی به مخالفت برنخاست؟ و چرا در ماجرای قیام علمای تبریز و علمای مهاجر اصفهان و دیگر شهرهای ایران و قیام آیت اللّه آقاحسین قمی با آنان همکاری نکرد؟

در پاسخ می توان گفت: آیت اللّه حایری با دشواری های بسیار، حوزه ی علمیه ی قم را بنا نهاده بود. از قدرت جهنّمی رضاخان نیز به خوبی آگاه بود. افزون بر این دو، رشد سیاسی مردم در آن زمان، چندان بالا نبود که بتوان مبارزه را سازمان دهی کرد. حتی وضع فرهنگی و معاشرتی مردم قم به گونه ای بود که گویا برخی مردم نمی توانستند وضع جدید را بپذیرند و وجود طلبه ها را تحمّل کنند. به همین دلیل، آیت اللّه حایری به طلبه ها سفارش کرده بود که در برابر هرگونه بدرفتاری دیگران، گذشت کنند تا حادثه ای پیش نیاید.

در خاطرات آیت اللّه شیخ محمّد صادق تهرانی چنین آمده است: «ایشان به طلبه ها سفارش می کرد در این شهر قم اگر کسی یک سیلی زد به صورت شما، طرف دیگر صورت تان را بگیرید و بگویید یکی هم به این طرف بزن و خداحافظ». (1)

برای نمونه در قضیه ی مرحوم حاج شیخ محمّدتقی بافقی که معاون برجسته ی ایشان در اداره ی حوزه بود، نیز واکنشی نشان دادند که دیگرگونه