ویژه وفات آیت اللّه حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی صفحه 46

ص:49

دست بردار نیستند» (1)

7 _ مخالفت با جمهوری خواهی رضاشاه

هم زمان با تبعید علمای تراز اوّل از عراق به ایران جریان جمهوری خواهی رضاخان مطرح شد. آنان با امتیازدهی به انگلیسی ها در مسأله ی دجله و فرات مخالفت کرده بودند. پس از مسافرت احمدشاه به اروپا، سردار سپه (رضاخان) تلاش خود را برای برقراری رژیم جمهوری به پیروی از آتاتورک آغاز کرد. سردار سپه برای اجرای این اندیشه به همکاری و کمک رهبران مذهبی، نیاز داشت. (2)

در این میان بیشتر روحانیان با جمهوریت مخالف بودند؛ زیرا می پنداشتند در آن صورت، قانونِ اساسیِ عهد مشروطه لغو خواهد شد و علما دیگر نخواهند توانست اسلام و شیعه را دین و مذهب رسمی قلمداد کنند. آنان احتمال می دادند که پس از رسمیّت یافتن جمهوری، دین و مذهب، لغو و ایران نیز به سرنوشت ترکیه دچار گردد. (3)

به هر حال، در نشست های پنهانی بین آیات عظام: نایینی، اصفهانی و حایری، آنان توانستند رضاخان را قانع کنند که خطری از سوی احمدشاه، کشور را تهدید نمی کند. آنان استدلال می کردند که بر اساس قانون اساسی،

1- خاطرات صدرالأشراف، محسن صدر، ص 293.
2- تشیّع و مشروطیّت، ص 185.
3- نهضت روحانیون ایران، علی دوانی، ج 2، ص 149.