رهیافت 2 : گستره ی دین از نگاه شهید مطهری صفحه 161

ص:172

رابعا ، جمله «لتعارفوا» در آیه ی کریمه که به عنوان غایت ذکر شده، نه به معنی این است که ملت ها از آن جهت مختلف قرار داده شده اند که «یکدیگر را بازشناسید» تا نتیجه گرفته شود که لزوما ملت ها باید به صورت شخصیت های مستقل باقی بمانند تا بتوانند به شناخت متقابل خود نایل گردند، اگر چنین می بود باید به جای «لتعارفوا» خود را بازشناسید «لیتعارفوا» (خود را بازشناسند) گفته می شد. زیرا مخاطب افراد مردمند و به افراد مردم می گوید که انشعاباتی که از این جهت پیدا شده براساس حکمتی در متن خلقت است و آن این که شما افراد یکدیگر را با انتساب به ملت ها و قبیله ها بازشناسی کنید، و می دانیم که این حکمت موقوف بر این نیست که لزوما ملیت ها و قومیت ها به صورت شخصیت های مستقل از یکدیگر باقی بمانند.

خامسا، آن چه در گذشته پیرامون نظریه ی اسلام درباره ی یگانگی و چندگانگی ماهیت جامعه ها و درباره ی این که سیر طبیعی و تکوینی جامعه ها به سوی جامعه یگانه و فرهنگ یگانه است و برنامه اساسی اسلام استقرار نهایی چنین فرهنگ و چنین جامعه ای است؛ بیان کردیم کافی است که نظریه ی فوق را مردود سازد. فلسفه ی «مهدویت» در اسلام براساس چنین دیدی درباره ی آینده ی اسلام و انسان و جهان است.(1)