- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- بخش اول: علت رجوع به دین 5
- اشاره 5
- معیار جاودانگی 6
- فطری بودن دین 8
- نظریات درباره ی علل پیدایش دین 9
- نقد دیدگاه مارکسیستی 11
- نظریه ی فروید و نقد آن 13
- اشاره 15
- بخش دوم: دین و ایدئولوژی 15
- منشأ ایدئولوژی 16
- ایدئولوژی 17
- اشاره 21
- الف) دوگونگی ایدئولوژی ها 21
- اقسام ایدئولوژی 21
- ب) یگانگی فرهنگ و ایدئولوژی 23
- ج) ایدئولوژی متکی بر ارزش های انسانی 24
- د) ایدئولوژی وابسته یا مستقل 24
- ه_) ایدئولوژی ثبات یا تغییر؟ 25
- ارتباط بین ایدئولوژی و جهان بینی 26
- وحی خاستگاه ایدئولوژی 26
- بخش سوم: عقل و دین 28
- اشاره 28
- عقل و دین 29
- 1_ دعوت به تعقل از طرف قرآن 29
- اشاره 29
- دلایل سندیت عقل 29
- 2_ استفاده از نظام علی و معلولی 32
- 3_ فلسفه احکام 33
- 4_ مبارزه با لغزش های عقل 34
- علم و ایمان 36
- جانشینی علم و ایمان 38
- علم چون روشنایی و ایمان حرارت 40
- اشاره 43
- بخش چهارم: مسأله شناخت و دین 43
- آیا شناخت ممکن است؟ 44
- منابع شناخت 44
- ابزار شناخت 46
- موضوعات شناخت 48
- رابطه ی شناخت و اندیشه با محیط و اجتماع 48
- اشاره 50
- معرفت دینی 50
- آیا معرفت تکامل کیفی می پذیرد؟ 50
- منظور دانشمندان از تکامل علوم یا تکامل حقیقت چیست؟ 52
- اشاره 55
- حقیقت نسبی است یا مطلق؟ 55
- نقد نسبی انگاری 57
- اشاره 59
- بخش پنجم: جایگاه فقه در دین 59
- جایگاه فقه در دین مفهوم فقه 60
- منابع فقه 61
- علوم مورد نیاز فقیه 62
- جایگاه عقل 63
- ابواب و رؤوس مسایل فقه 64
- اجتهاد 66
- نسبیت اجتهاد 67
- تنوع مسایل فقه 69
- آیا فقه یک علم 0ست یا چند علم؟ 71
- اشاره 74
- بخش ششم: انسان شناسی و دین 74
- ارزش های مثبت و منفی انسان 75
- انسان شناسی و دین 75
- اشاره 77
- ابعاد مختلف انسان 77
- 1_ علم و دانایی 77
- 2_ خیر اخلاقی 77
- 4_ تقدیس و پرستش 79
- 3_ جمال و زیبایی 79
- میدان آزادی و اراده انسان 80
- اشاره 80
- 1_ وراثت 81
- 2_ محیط طبیعی و جغرافیایی 81
- 3_ محیط اجتماعی 82
- انسان و قضا و قدر الهی 82
- 4_ تاریخ و عوامل زمانی 82
- طغیان انسان علیه محدودیت ها 82
- انسان و تکلیف 84
- روابط اجتماعی و دین 85
- ولاء عام 87
- استوار ساختن میثاق ها و پیمان ها 91
- اشاره 92
- بخش هفتم: دین واخلاق 92
- معنای اخلاق 93
- تعریف فعل اخلاقی 94
- اشاره 95
- 1_ اخلاق اکتسابی 95
- انواع اخلاق 95
- 2_ اخلاق جنسی 95
- 4_ اخلاق مذهبی 96
- 3_ اخلاق طبیعی 96
- پشتوانه ی اخلاق 98
- دین، تنها ضامن اجرای اخلاق 100
- خودشناسی ریشه ی الهامات اخلاقی 101
- اخلاق اسلامی ورشد طبیعی استعدادها 102
- بخش هشتم: دین و روان شناسی 107
- اشاره 107
- اشاره 108
- کشف روان ناخودآگاه 108
- دین و روان شناسی 108
- دو خصوصیت حوزه ی روان ناخودآگاه 109
- «پنهان های روان انسان» در قرآن و دعای کمیل 111
- نظریه ی فروید 113
- نظریه ی یونگ 116
- مسأله ی تلقین 117
- عیب های جسمی و روانی 118
- آفات روح انسان 122
- تسویل از منظر روان شناسی 123
- عقده های روانی مخفی 124
- «من» واقعی انسان از منظر روانشناسی 127
- روان ناخودآگاه 128
- روان شناسی و آشفتگی غرائز و میل ها 129
- کاهش ناراحتی ها 132
- بهجت و انبساط 134
- اشاره 139
- بخش نهم: دین و جامعه شناسی 139
- دین و جامعه شناسی 140
- جامعه چیست؟ 142
- رابطه ی جامعه و فرهنگ 149
- جامعه و سنت 150
- جبر و اختیار 151
- از نظر ماهیت 153
- اشاره 153
- یگانگی یا چندگانگی جامعه ها 153
- آینده ی جامعه ها 154
- بخش دهم: دین و فرهنگ 156
- اشاره 156
- دین و فرهنگ (معنی فرهنگ) 157
- فرهنگ اصیل 157
- مواد فرهنگ 158
- رابطه ی انسان و فرهنگ 162
- فرهنگ، تمدن و جامعه 164
- نقش اساسی حروف الفبا در فرهنگ 166
- اشاره 168
- بخش یازدهم: دین و تاریخ 168
- تعریف تاریخ 169
- قرآن و تاریخ 170
- توجیه و تفسیر تکامل تاریخ 171
- دو شیوه ی مختلف 172
- بینش انسانی یا فطری 173
- تلقی قرآن 177
- آموزندگی تاریخ 178
- نقش شخصیت در تاریخ 179
- نقش دین در تکامل تاریخ 181
- بخش دوازدهم: دین و اقتصاد 184
- اشاره 184
- دین و اقتصاد (نظری به اقتصاد اسلامی ) 185
- پیوند اسلام و اقتصاد 186
- نظر اسلام راجع به ثروت 187
- اقتصاد اسلام 189
- روابط اقتصادی 193
- اشاره 195
- بخش سیزدهم: دین و حقوق 195
- مبانی اولیه ی حقوق اسلامی 196
- رابطه ی حقوق و جهان بینی 197
- علاقه ی غایی بیان حق و ذی حق 198
- علاقه ی فاعلی میان حق و ذی حق 200
- تلازم حق و تکلیف 200
- تکامل حقوق 201
- حقوق و آزادی و مساوات 202
- حقوق و حدود 203
- حقوق، حدود، تربیت 205
- بخش چهاردهم: دین و آزادی 207
- اشاره 207
- دین و آزادی (تعریف آزادی) 208
- مبنای آزادی 209
- حق یا تکلیف بودن آزادی 210
- حدود آزادی 211
- آزادی عقیده 212
- آزادی بیان 215
- آزادی، هدف یا وسیله 217
- آزادی و رشد سیاسی _ اجتماعی 217
- آزادی احزاب 218
- دموکراسی 220
- نتایج 220
- کتاب نامه 225
ص:208
سخن گفتن به وجود نمی آمد. پس سخنی که کسی می گوید یک علاقه با خودش دارد که علاقه فعل با فاعل است، یک علاقه هم با مقصدش دارد که علاقه وسیله و مقدمه با مقصد و ذی المقدمه است، هر کدام از این دو سبب اگر نبود این عمل یعنی سخن گفتن به وجود نمی آمد پس هر کدام از این ها موجد و به وجود آورنده ی او هستند. در باب حق و ذی حق که می گوییم یک نوع علاقه ی خاص بین بشر و مخلوقات این عالم پیدا می شود و بشر در این عالم حقوقی برای خود قایل می گردد.(1)
رابطه ی حقوق و جهان بینی
رابطه ی حقوق و جهان بینی
بدون شک عقاید کلی یک مکتب در باب انسان و عالم و حیات و هستی تاثیر دارد در اعتقاد به نوع علاقه ی حقوقی که بین انسان و سایر موجودات پیدا می شود. مثلاً بنابر فلسفه های مادی معنی ندارد که بگوییم علاقه ایی بین انسان و مواهب عالم است. چون علاقه ی غایی امنیت که بگوییم مواهب عالم که به وجود آمده برای انسان و به خاطر انسان بوده و این فرع بر این است که قبول کنیم یک نوع شعور کلی بر نوامیس عالم حکم فرماست و آن شعور کلی چیزی را برای چیزی و به خاطر چیز دیگر به وجود می آورد. و اگر آن چیز دیگر و به خاطر آن چیز دیگر نبود این چیز به وجود نمی آمد. مثل این که می گوییم دندان در دهان به وجود آمده برای جویدن، برای این که غذا به کمک جویدن و ترشحات غده های زیر دهان یک مرحله ی هضم را در دهان پیدا کند و برای مراحل بعدی وارد معده و روده بشود. اما بنابر فلسفه های
1- بیست گفتار، صص 52 _ 53.