رهیافت 2 : گستره ی دین از نگاه شهید مطهری صفحه 31

ص:42

... هیچ کس را نرسد که ایمان بیاورد مگر باذن اللّه.

به دنبال طرح این مسأله ی غامض که هر ذهنی ظرفیت تحمل و درک آن را ندارد و به راستی انسان را تکان می دهد؛ آیه را چنین دنبال می کند:

«و یجعل الرجس علی الذین لا یعقلون»(1)

برآنان که تعقل نمی کنند پلیدی قرار می دهد.

در این دو آیه که به عنوان نمونه ذکر کردم، قرآن به اصطلاح اهل منطق به دلالت مطابقی دعوت به تعقل نموده است. آیات بسیار دیگری نیز وجود دارند که قرآن به دلالت التزامی سندیت عقل را امضا می کند، به عبارت دیگر سخنانی می گوید که پذیرش آن ها بدون آن که حجیت عقل پذیرفته شده باشد امکان پذیر نیست، مثلاً از حریف استدلال عقلی می طلبد.

«قل هاتوا برهانکم»(2)

به دلیل احترام می خواهد این حقیقت را بیان کند که عقل سند و حجیت است و یا این که رسما برای اثبات وحدت واجب الوجود قیاس منطقی ترتیب می دهد.

«لو کان فیهما آلهه الا اللّه لفسدتا»(3)

در این جا قرآن یک قضیه ی شرطیه تشکیل داده؛ مقدم را استثناء کرده و تالی را نادیده گرفته است. قرآن با این همه تأکید بر روی عقل می خواهد این حرف بعضی از ادیان را که می گویند ایمان با عقل بیگانه است و برای مؤمن

1- یونس، 110.
2- بقره، 111.
3- انبیاء، 22.