کتابخانه بالقرآن

رهیافت 2 : گستره ی دین از نگاه شهید مطهری صفحه 34

صفحه 34

ص:45

انسان می خواهد درباره ی آن ها اندیشه کند تا کنه مطلب برای او روشن گردد و تصور نکند که آن ها یک سلسله رمزهای مافوق فکر بشر است.

4_ مبارزه با لغزش های عقل

دلیل دیگری که بر اصالت عقل نزد قرآن دلالت دارد و از دلایل قبلی رساتر است، مبارزه قرآن با مزاحم های عقل است، برای توضیح این مطلب ناگزیر باید مطالبی را مقدمتا بیان کنیم.

ذهن و فکر انسان در بسیاری موارد دچار اشتباه می شود این موضوع نزد همه ی ما شایع و رایج است. البته منحصر به عقل نیست بلکه حواس و احساسات نیز مرتکب خطا می شوند مثلاً برای قوه باصره ده ها نوع خطا ذکر کرده اند. در مورد بسیار اتفاق می افتد که انسان استدلالی ترتیب می دهد و براساس آن نتیجه گیری می کند اما بعد احیانا درمی یابد که استدلال از پایه نادرست بوده است. این جا این سؤال مطرح می شود که آیا به واسطه عملکرد نادرست ذهن در پاره ای موارد، قوه ی اندیشه را تعطیل کرد یا آن که نه، با وسایل و اسباب دیگری می باید خطاهای ذهن را پیدا کرد و از آن ها جلوگیری نمود. در پاسخ این پرسش، سوفسطائیان می گفتند اعتماد بر عقل جایز نیست و اساسا استدلال کردن کار لغوی است. فلاسفه در این زمینه جواب های دندان شکنی به اهل سفسطه داده اند که از جمله آن ها یکی این است که سایر حواس هم مانند عقل اشتباه می کنند ولی هیچ کس حکم به تعطیل و استفاده نکردن از آن ها نمی دهد. از آن جا که کنار گذاردن عقل ممکن نبود ناچار متفکرین مصمم شدند تا راه خطا را سد کنند. در بررسی این موضوع متوجه این نکته شدند که هر استدلال از دو قسمت تشکیل شده است؛ ماده و