- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- بخش اول: علت رجوع به دین 5
- اشاره 5
- معیار جاودانگی 6
- فطری بودن دین 8
- نظریات درباره ی علل پیدایش دین 9
- نقد دیدگاه مارکسیستی 11
- نظریه ی فروید و نقد آن 13
- اشاره 15
- بخش دوم: دین و ایدئولوژی 15
- منشأ ایدئولوژی 16
- ایدئولوژی 17
- الف) دوگونگی ایدئولوژی ها 21
- اقسام ایدئولوژی 21
- اشاره 21
- ب) یگانگی فرهنگ و ایدئولوژی 23
- ج) ایدئولوژی متکی بر ارزش های انسانی 24
- د) ایدئولوژی وابسته یا مستقل 24
- ه_) ایدئولوژی ثبات یا تغییر؟ 25
- وحی خاستگاه ایدئولوژی 26
- ارتباط بین ایدئولوژی و جهان بینی 26
- بخش سوم: عقل و دین 28
- اشاره 28
- عقل و دین 29
- دلایل سندیت عقل 29
- 1_ دعوت به تعقل از طرف قرآن 29
- اشاره 29
- 2_ استفاده از نظام علی و معلولی 32
- 3_ فلسفه احکام 33
- 4_ مبارزه با لغزش های عقل 34
- علم و ایمان 36
- جانشینی علم و ایمان 38
- علم چون روشنایی و ایمان حرارت 40
- اشاره 43
- بخش چهارم: مسأله شناخت و دین 43
- آیا شناخت ممکن است؟ 44
- منابع شناخت 44
- ابزار شناخت 46
- موضوعات شناخت 48
- رابطه ی شناخت و اندیشه با محیط و اجتماع 48
- آیا معرفت تکامل کیفی می پذیرد؟ 50
- اشاره 50
- معرفت دینی 50
- منظور دانشمندان از تکامل علوم یا تکامل حقیقت چیست؟ 52
- اشاره 55
- حقیقت نسبی است یا مطلق؟ 55
- نقد نسبی انگاری 57
- اشاره 59
- بخش پنجم: جایگاه فقه در دین 59
- جایگاه فقه در دین مفهوم فقه 60
- منابع فقه 61
- علوم مورد نیاز فقیه 62
- جایگاه عقل 63
- ابواب و رؤوس مسایل فقه 64
- اجتهاد 66
- نسبیت اجتهاد 67
- تنوع مسایل فقه 69
- آیا فقه یک علم 0ست یا چند علم؟ 71
- اشاره 74
- بخش ششم: انسان شناسی و دین 74
- ارزش های مثبت و منفی انسان 75
- انسان شناسی و دین 75
- 1_ علم و دانایی 77
- ابعاد مختلف انسان 77
- اشاره 77
- 2_ خیر اخلاقی 77
- 4_ تقدیس و پرستش 79
- 3_ جمال و زیبایی 79
- اشاره 80
- میدان آزادی و اراده انسان 80
- 2_ محیط طبیعی و جغرافیایی 81
- 1_ وراثت 81
- طغیان انسان علیه محدودیت ها 82
- 3_ محیط اجتماعی 82
- انسان و قضا و قدر الهی 82
- 4_ تاریخ و عوامل زمانی 82
- انسان و تکلیف 84
- روابط اجتماعی و دین 85
- ولاء عام 87
- استوار ساختن میثاق ها و پیمان ها 91
- بخش هفتم: دین واخلاق 92
- اشاره 92
- معنای اخلاق 93
- تعریف فعل اخلاقی 94
- 1_ اخلاق اکتسابی 95
- 2_ اخلاق جنسی 95
- اشاره 95
- انواع اخلاق 95
- 4_ اخلاق مذهبی 96
- 3_ اخلاق طبیعی 96
- پشتوانه ی اخلاق 98
- دین، تنها ضامن اجرای اخلاق 100
- خودشناسی ریشه ی الهامات اخلاقی 101
- اخلاق اسلامی ورشد طبیعی استعدادها 102
- بخش هشتم: دین و روان شناسی 107
- اشاره 107
- اشاره 108
- کشف روان ناخودآگاه 108
- دین و روان شناسی 108
- دو خصوصیت حوزه ی روان ناخودآگاه 109
- «پنهان های روان انسان» در قرآن و دعای کمیل 111
- نظریه ی فروید 113
- نظریه ی یونگ 116
- مسأله ی تلقین 117
- عیب های جسمی و روانی 118
- آفات روح انسان 122
- تسویل از منظر روان شناسی 123
- عقده های روانی مخفی 124
- «من» واقعی انسان از منظر روانشناسی 127
- روان ناخودآگاه 128
- روان شناسی و آشفتگی غرائز و میل ها 129
- کاهش ناراحتی ها 132
- بهجت و انبساط 134
- اشاره 139
- بخش نهم: دین و جامعه شناسی 139
- دین و جامعه شناسی 140
- جامعه چیست؟ 142
- رابطه ی جامعه و فرهنگ 149
- جامعه و سنت 150
- جبر و اختیار 151
- یگانگی یا چندگانگی جامعه ها 153
- اشاره 153
- از نظر ماهیت 153
- آینده ی جامعه ها 154
- بخش دهم: دین و فرهنگ 156
- اشاره 156
- فرهنگ اصیل 157
- دین و فرهنگ (معنی فرهنگ) 157
- مواد فرهنگ 158
- رابطه ی انسان و فرهنگ 162
- فرهنگ، تمدن و جامعه 164
- نقش اساسی حروف الفبا در فرهنگ 166
- اشاره 168
- بخش یازدهم: دین و تاریخ 168
- تعریف تاریخ 169
- قرآن و تاریخ 170
- توجیه و تفسیر تکامل تاریخ 171
- دو شیوه ی مختلف 172
- بینش انسانی یا فطری 173
- تلقی قرآن 177
- آموزندگی تاریخ 178
- نقش شخصیت در تاریخ 179
- نقش دین در تکامل تاریخ 181
- اشاره 184
- بخش دوازدهم: دین و اقتصاد 184
- دین و اقتصاد (نظری به اقتصاد اسلامی ) 185
- پیوند اسلام و اقتصاد 186
- نظر اسلام راجع به ثروت 187
- اقتصاد اسلام 189
- روابط اقتصادی 193
- بخش سیزدهم: دین و حقوق 195
- اشاره 195
- مبانی اولیه ی حقوق اسلامی 196
- رابطه ی حقوق و جهان بینی 197
- علاقه ی غایی بیان حق و ذی حق 198
- علاقه ی فاعلی میان حق و ذی حق 200
- تلازم حق و تکلیف 200
- تکامل حقوق 201
- حقوق و آزادی و مساوات 202
- حقوق و حدود 203
- حقوق، حدود، تربیت 205
- بخش چهاردهم: دین و آزادی 207
- اشاره 207
- دین و آزادی (تعریف آزادی) 208
- مبنای آزادی 209
- حق یا تکلیف بودن آزادی 210
- حدود آزادی 211
- آزادی عقیده 212
- آزادی بیان 215
- آزادی و رشد سیاسی _ اجتماعی 217
- آزادی، هدف یا وسیله 217
- آزادی احزاب 218
- نتایج 220
- دموکراسی 220
- کتاب نامه 225
ص:96
انجام تکالیفی را برعهده بگیرد. شرایط تکلیف که در همه ی تکالیف باید وجود داشته باشد عبارتند از:
بلوغ؛ یعنی بلوغ سنی رسیده باشند.
عقل؛ یعنی شرط تکلیف عاقل بودن است.
اطلاع و آگاهی؛ آگاهی از وجود تکلیف.
قدرت و توانایی؛ توانایی و قادر بودن به انجام آن تکلیف
آزادی و اختیار؛ یعنی انسان آن گاه مکلف است به انجام یک وظیفه که اجبار یا اصراری در کار نباشد. اگر اجبار (اکراه) یا اضطرار در کار باشد، تکلیف ساقط می گردد. طبق حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله که فرمود: «رفع ما استکرهوا علیه، یعنی آن چه که با اکراه و اجبار به میان آید تکلیف ساقط است».
غیر از این مورد استاد مطهری در ادامه بحث از طریق دیگر هم این مبحث را یعنی «شرایط صحت» این سلسله شرایط و خصوصیات را بررسی کرده اند که بسیار زیبا می باشد. که برای اطلاع بیشتر می توان به این قسمت از کتاب شریف انسان در قرآن رجوع کرد.(1)
روابط اجتماعی و دین
روابط اجتماعی و دین
(از مسایل بسیار زیبایی که علامه متفکر، شهید استاد مطهری، به آن پرداخته و جای دارد در این قسمت در آن مورد سخنی گفته شود، نقش ایمان در بهبود روابط اجتماعی:)
1- مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی، کتاب انسان در قرآن، صص 273 _ 279.