رهیافت 2 : گستره ی دین از نگاه شهید مطهری صفحه 93

ص:104

معنای اخلاق

معنای اخلاق

اخلاق مربوط است به خود انسان، یعنی مربوط است به این که انسان به غرایز خودش یعنی به طبیعت خودش چه نظامی بدهد، خودش را چگونه بسازد، نظام دادن به غرایز را اخلاق گویند.(1)

اخلاق، معنایش این است که انسان، اراده ی خودش را بر عادات و طبایع، غلبه بدهد، یعنی اراده را تقویت بکند به طوری که اراده بر آن ها حاکم باشد. حتی اراده باید بر عادات خوب هم غالب باشد. چون کار خوب، اگر کسی به آن عادت پیدا کرد، خوب نیست. مثلاً ما باید نماز بخوانیم، اما نباید نماز خواندن ما شکل عادت داشته باشد،(2) [و یا] اخلاق عبارت است از یک سلسله خصلت ها و سجایا و ملکات اکتسابی که بشر آن ها را به عنوان اصول اخلاقی می پذیرد، یا به عبارت دیگر قالبی روحی برای انسان که روح انسان در آن قالب و در آن کادر و طبق آن طرح و نقشه ساخته می شود. و چگونگی روح انسان است که چگونه باید باشد.(3)

1- اسلام و مقتضیات زمان،ج 1، ص 276.
2- اسلام و مقتضیات زمان،ج 1، ص 350.
3- تعلیم و تربیت در اسلام، صص 158 _ 159. نک: به همان ص 198 و مجموعه آثار، ج 4، ص 134؛ اسلام و مقتضیات زمان، ج 2، ص 42؛ آشنایی با علوم اسلامی، ج 2، صص 190 _ 191؛ خاتمیت، ص 73؛ اسلام و مقتضیات زمان، ج 1، صص 280 _ 346 و 350؛ آشنایی با علوم اسلامی، ج 2، صص 15 _ 16.