از چشمه تا دریا :مجموعه خاطرات درباره استاد شهید مرتضی مطهری صفحه 106

ص:108

بودیم و با آموزه های حوزه به روش سنتی آشنا بودیم هم تعجب برانگیز بود و هم جالب بود؛ چون تا حدی آن مسایل مربوط به منطق سوری ارسطو، ما را خسته کرده بود و دنبال مطلب تازه ای می گشتیم. ایشان ضمن حفظ اصول حوزوی و یادی از منطق ارسطو که سخت بدان معتقد هم بودند و از آن هم در مباحثه هایشان دفاع می کردند دو شخصیت را از اروپا به ما معرفی کردند؛ یکی دکارت بود و یکی بیکن و محور بحث ایشان روی این دو شخصیت بود این درس هایی که ایشان می گفتند در جایی نوشته نشده بود؛ یعنی در مقایسه مطالبی که فیلسوف بزرگ دکارت و بیکن گفته بودند، با مطالبی که خداوند منطق، ارسطو گفته بود مطالب را املا می کردند و می گفتند و ما یادداشت می کردیم. بعد این ها به صورت تایپ در اختیار دانشجویان قرار داده می شد که من یادم هست در اوراق و نوشته هایم آن ها را داشتم و بعد هم خودم هرچقدر خودم این ور و آن ور گشتم که این در دروس ایشان به صورت کتابی نوشته ای حتی از این بنیادهایی که متصدی انتشارات و نوشته های ایشان هستند ندیدم. خاطره مهم برای من به عنوان یک طلبه این است که ایشان به طور خیلی روشن و واضح و به دور از تعصبی که معمولاً در حوزه ها به لحاظ عرق دینی در مسایل علمی مطرح می شود، مطالبی را که این دو فیلسوف اروپایی گفته بودند بیان می کردند. نظریه های آنان معمولاً هم تعرضی داشت به منطق ارسطو. به خصوص در بحث قیاس و استقرا که ارسطو اهمیت را به قیاس داده بود، ولی این دو فیلسوف خصوصا بیکن اهمیت را به استقرا داده بود. ایشان مطالب را به نحوی بیان می کردند که هرگز اگر کسی در پشت کلاس درس پشت در کلاس درس بود و حرف های ایشان را می شنید و قیافه ایشان را