- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- تعریف ادب 3
- اشاره 3
- ادب در زبان فارسی و عربی 5
- اشاره 8
- فصل اول: کلیّاتی از انواع ادبی 8
- انواع ادبی چیست؟ 8
- انواع ادبی در ایران 10
- اشاره 10
- 1. انواع ادبی از نظر شکل و قالب 10
- 2. انواع ادبی از نظر محتوا و مضمون 11
- مقدمه 14
- اشاره 14
- فصل دوم: ادبیات غنایی 14
- تاریخچه 15
- اشاره 16
- 1. تحمیدیه و مناجات (Hymn) 16
- نیایش های مولا علی علیه السلام 19
- دعایِ حضرت مهدی «عج» 21
- زلالِ وصال 22
- دعای جوشن کبیر 24
- سر منزل مقصود 26
- فیض حضور 28
- مِهرِ عالم افروز 30
- پناهِ بی پناهان 32
- 2. مدیحه سرایی (Praise) 33
- اشاره 33
- در نعت حضرت رسول صلی الله علیه و آله 34
- در مدح مولا علی علیه السلام 36
- در مدح امام حسن مجتبی علیه السلام 37
- در نعت امام حسین علیه السلام 38
- در نعت امام سجاد علیه السلام 39
- در مدح امام باقر علیه السلام 40
- در مدح امام صادق علیه السلام 42
- در مدح امام کاظم علیه السلام 43
- در مدح امام رضا علیه السلام 45
- در مدح امام تقی علیه السلام 46
- در مدح امام هادی علیه السلام 47
- در مدح امام حسن عسکری علیه السلام 49
- در مدح امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف 50
- در کویِ دوست 51
- در مدح حضرت معصومه علیه السلام 52
- لافتی الاّ علی 54
- از نسل پیمبر صلی الله علیه و آله 54
- اشاره 56
- 3. مرثیه سرایی (Elegy) 56
- شهادت علی اکبر 57
- شهادت علی اصغر علیه السلام 60
- در سوگ حضرت زهرا علیهاالسلام 64
- مصایب شب عاشورا 66
- حوادث شب عاشورا 69
- اشاره 73
- 4. غزلیات و اشعار عاشقانه (lyricism) 73
- قابل لطف تو 74
- قبله گهِ جان ها 75
- شمع محفل 76
- خبر از جنّت 77
- اشک خونین 78
- آتش طور 79
- طعمِ گفت و گو 81
- بازار آفتاب 82
- گلزار زندگی 83
- هوای وصل 84
- آهِ سینه 85
- راه عشق 86
- سوز عشق 87
- جام وحدت 88
- اشکباران 89
- یاد دوست 90
- راز دل 91
- کعبه صدق 92
- سرّ عشق 93
- اصحاب طریقت 94
- چشم بیمار 95
- از داغِ غمت 96
- قبله حق 97
- راه وفا 98
- مژده رحمت 99
- مرتبه عرفان 100
- یاد یار 101
- راهِ احسان 102
- بازار وصال 103
- چشمه کوثر 104
- سوختن و ساختن 105
- کرشمه ساقی 106
- ساقیا بده جامی... 107
- تمنایِ وصال 108
- کعبه مقصود 111
- ناز و نیاز 112
- مطالعه نور 113
- فیض وصال 114
- آه نیمه شب 115
- هاتف غیب 116
- آسمانِ مهر 117
- خرمنِ حُسن 120
- شمع محفل اُنس 120
- مسند جامِ جام 122
- دعوت فردوس 123
- کفر و ایمان 124
- مهر و ماه 125
- تمنّایِ دوست 126
- گنج پنهان 127
- کیش خوبان 128
- کیش مهر 129
- اشاره 132
- 5. ساقی نامه (Drinkingsong) 132
- شست و شوی روح 133
- آب حیات 136
- اشاره 139
- 6. حبسیّه(Prison poem) 139
- دوایِ دردِ استبداد 140
- عروس وصل 141
- مقدمه 142
- اشاره 142
- فصل سوم: ادبیات تعلیمی 142
- اشاره 142
- در معالجت امراضِ نفس 144
- نردبانِ معرفت 146
- در آداب خواب رفتن و بیدار شدن 148
- شناختن نفس، شناختن خدا 150
- تأثیر شناختن نفس در تهذیب اخلاق 151
- مهرِ حیدر 152
- مژده ای صاحب نظران 155
- نماز، معراج مؤمن 157
- یاد آخرت 159
- کلماتِ قصار مولی علی علیه السلام 161
- اشاره 163
- کوچ گاه 163
- اشعار اخلاقی 163
- در مکتبِ دین 165
- در خزان 166
- هان ای دل 167
- اشاره 168
- حدیث در ادب فارسی 168
- آداب نماز شب 172
- اشاره 174
- فقه در ادب فارسی 174
- احکام نماز جماعت 177
- تفسیر قرآن در ادب فارسی 180
- تفسیر بسم اللّه الرحمن الرحیم 183
- تفسیر سوره حمد 183
- اشاره 183
- الرحمن الرحیم 184
- مالک یوم الدین 184
- ایاک نعبد و ایاک نستعین 185
- اهدنا الصراط المستقیم 185
- صراط الذین انعمت علیهم غیرالمغضوب علیهم و لاالضّالّین 186
- عرفان در ادب فارسی 186
- اشاره 186
- در محبّت 189
- سفر معنوی 191
- آداب مراقبه 194
- نامه ای عرفانی 197
- آداب نماز 198
- عارف کیست؟ 200
- می خواهم دل باشم 202
- بشنو از نی 204
- لذتِ شهود و معرفت اللّه 207
- اشاره 209
- فصل چهارم: ادبیات داستانی 209
- مقدمه 209
- حکایات و لطایف 210
- بهلول عاقل 213
- اشاره 213
- مُحبانِ خاص 213
- کمیل بن زیاد نخعی 213
- لطایف معنوی 216
- فرود آمدن حضرت آدم و حوا به زمین 218
- در بیانِ قصه حضرت سلیمان 220
- خاطراتِ نجف 222
- حکایت از نماز 225
- فضایل امام رضا علیه السلام 228
- داستانِ راستان 230
- دقیقه های شیرین 232
- فرهنگ واژگان 236
- کتاب نامه 240
ص:108
سوختن و ساختن
سوختن و ساختن
لب شیرین تو شیرین تر از آن ساخته اند
که توان گفتنش از شیره جان ساخته اند
کرده اند از غمت آنان جگرم خون ای گل
که تو را لاله رخ و غنچه دهان ساخته اند
بی تو می سوزم و می سازم و هرگز عشاق
نه چنین سوخته اند و نه چنان ساخته اند
نتوانم که کنم قطع نظر از دو لَبَت
کاین دو را قوتِ دل و قوّتِ جان ساخته اند
اهل دل از دو جهان نام و نشانت طلبد
ورنه با گوشه دل از دو جهان ساخته اند
زین جهان، چون گل رعناست چه فیضت «مشتاق»؟
که بهار تو هم آغوشِ خزان ساخته اند(1)
آیت اللّه میرزا سیدعلی مدرس بزرگ (1264 _ 1316)
1- نسل نور، ص 419.