میراث ادبی علمای شیعه: برگزیده متون نظم و نثر فارسی صفحه 142

ص:145

فصل سوم: ادبیات تعلیمی

اشاره

فصل سوم: ادبیات تعلیمی

زیر فصل ها

مقدمه

حدیث در ادب فارسی

فقه در ادب فارسی

عرفان در ادب فارسی

مقدمه

اشاره

مقدمه

ادبیات تعلیمی، به نوشته هایی گفته می شود که هدفشان، آموزش چیزی به خواننده یا مخاطب باشد. بنابراین تعریف، همه نوشته های دینی، اخلاقی، حکمی و پند نامه و حتی متونی که به آموزش شاخه ای از علوم و فنون یا مهارت ها می پردازند، ادبیات تعلیمی هستند.

ادب فارسی در مسیر بالندگی خود، پیوند تنگاتنگی با عنصر آموزش داشته است و به جرأت می توان گفت که بخش بزرگی از ادب فارسی، از ادبیات تعلیمی تشکیل می شود. بنابراین، ادبیات تعلیمی را به دو دسته می توان تقسیم کرد: در دسته اول، موضوع هایی چون دعوت به راستی، درستی، پاکی، تهذیب روح، بهره گیری از فرصت ها، محبت ورزیدن به پدر و مادر و هم نوعان، تأکید بر اجرای دستورهای الهی، خودداری از گناه و غفلت و دنیا پرستی، موضوع های محوری و اساسیِ نوشته ها و سرودهاست. در دسته دوم، شاعر یا نویسنده می کوشد موضوع های آموزشی را با روشی ساده و آسان به مخاطب بیاموزد و آموزش را سرعت ببخشد.

کتاب های عرفانی و آموزش های صوفی گری که از قرن چهارم و پنجم به دست ما رسیده، نخستین کتاب های تعلیمی است. کتاب هایی مانند: شرح تعرف بخاری، کشف المحجوب هجویری و مرصاد العباد نجم الدین رازی. در این