میراث ادبی علمای شیعه: برگزیده متون نظم و نثر فارسی صفحه 206

ص:209

کسی می تواند سوز و گداز و معنای حقیقی این فریادها را درک کند که به اصل خویشتن آگاه باشد. این آگاهی در او عشق حقیقی ایجاد خواهد کرد و اشتیاق به بازگشت به سوی آن اصل در دلش شعله ها فروزان خواهد ساخت.

گروه زیادی از فلاسفه و عرفا و شعرا، انسان را به نی تشبیه کرده اند. گروه دیگر، خودِ انسان را به نی تشبیه نکرده اند، بلکه نی را وسیله ابراز حقایق و واقعیات معرفی کرده اند. به نظر می رسد که چون غالباً نوای نی غم انگیز است، تلخیِ هجران را به وسیله نی بیان کرده اند و چه تلخی و سوزش بالاتر از تلخی و سوزشِ هجران انسان از ماورایِ طبیعت است که جایگاه اصلیِ او بوده است؟

جبران خلیل جبران، از این گروه است که به وسیله نی، آلام بشری را گوشزد می کند: نی بیاورید تا نی بنوازم؛ زیرا رشد عقل انسانی در آهنگ نای است، آهنگ نای، پایدارتر از هر چیز... آوای این نای، گواراترین باده عشق است. وقتی تمام صداها خاموش می گردند. طنینِ نای هم چنان ابدیت می گیرد... ندای نی، بهترین نیایش است.

زندگانی نابود می گردد ولی این نوا پایدار خواهد ماند... بانگ نای، عامل اعتدال دل های انسانیت است. گناهان و جرایم بشری به پایان می رسد، ولی طنین ناله نی، هم چنان به پیش می رود.(1)