میراث ادبی علمای شیعه: برگزیده متون نظم و نثر فارسی صفحه 207

ص:210

محفل اشراقیِ دروسِ اخلاق و عرفانِ آیت اللّه مجتبی تهرانی، کانون تجمع طالبان معارف الهی است. ایشان که از شاگردانِ برجسته امام خمینی به شمار می رود، بر اثر نزدیکی و همنشینی بسیار با آن حضرت، در شخصیت فقهی، اخلاقی و عرفانیِ او فانی شده است. هم از این روست که خوشه چینان محضر تعلیم و تربیتش، از او رایحه روح خدا را استشمام می کنند.

لذتِ شهود و معرفت اللّه

لذتِ شهود و معرفت اللّه

یکی از آثار معرفت بر انسان، لذتِ حاصل از شناختِ خداست. می توان گفت: لذتی فوق لذت معرفت تصور نمی شود. اثر معرفت بر روح، لذتی است که از مشاهده مقام رب، ناشی می شود.

ذکر این نکته لازم است که نفس، آن گاه که به معنای روح به کار می رود، شاملِ مراتب شش گانه ای است که در قرآن بدان اشاره شده است:

اولین مرتبه نفس، افسار گسیختگی آن است که قرآن کریم از آن به نفس اماره بالسوء تعبیر کرده است، در این حالت، نفس به زشتی ها امر می کند.

دومین مرتبه نفس، زیبا شدن زشتی ها در نزد نفس است و این وقتی است که شهوت و غضب بر آدمی حکمفرما شود. این مرتبه نفس به نفس مزّینه مشهور است.

سومین مرتبه، وسوسه ها و مکرهایی است که نفس برای رسیدن به مقاصد نامشروع برمی گزیند. در این وادی، نفس به گول زدن خود می پردازد. از این نفس به نفس مسوّله تعبیر کرده اند.

چهارمین مرتبه، مقامی است که آدمی آن گاه که به زشتی ها دست می زند، به فطرت خویش بازگشت می کند و به ملامتِ خویش می پردازد.