میراث ادبی علمای شیعه: برگزیده متون نظم و نثر فارسی صفحه 208

ص:211

از این وادی به نفس لوّامه تعبیر می شود.

مرتبه پنجم، آن گاه تحقق می یابد که نفس تحتِ تربیت انبیا و اولیا قرار می گیرد و در اثر معرفت به عالم غیب از اسارت قوای شهوانی و غضبی رهایی می یابد و به آرامش می رسد. در این مرتبه، نفس، لذات معنوی را می چشد که از آن به نفس مطمئنّه تعبیر کرده اند.

مرتبه آخر، فنایِ نفس است در آن چه مولا و محبوب می خواهد که نفس راضیه و مرضیه است.

همه غایتِ خلقت، وصول به مقام راضیه و مرضیه است. در این مقام، نفس محلّ تجلیِ افعال صفاتی و ذاتیِ حق است. برای عارف سالک، هیچ لذتی برتر از لذت لقاء اللّه و مشاهده ذات ربوبی نیست. چرا که غایت همت انسان و هدف از خلقت موجودات این مرتبه است و لذت حقیقی در وصول به غایتِ حقیقی است.

آن گاه که نفس به آرامش رسیده خطاب می گردد: «یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه؛ ای نفس مطمئنّه! به حضور پروردگارت باز آی در حالی که خشنود هستی به نعمت های ابدی او و او راضی از تو است.»(1)

خطابِ ارجعی الی ربک کمالی است که فوق آن متصور نیست. آن گاه که اولین تجلی بر قلبِ سالک می نشیند، تمام جلوه های مادی در دیدگان او پست و حقیر می شود.(2)