میراث ادبی علمای شیعه: برگزیده متون نظم و نثر فارسی صفحه 56

ص:59

3. مرثیه سرایی (Elegy)

اشاره

3. مرثیه سرایی (Elegy)

مرثیه، شعری را گویند که در سوگ خویشاوندان، یاران، بزرگان و عالمان دین و ذکر مصیبت ائمه معصومین به ویژه امام حسین علیه السلام و یاران او سروده شده باشد. در مرثیه، شاعر به بیانِ مناقب و برتری های شخص درگذشته می پردازد و از مقام او تجلیل می کند. مرثیه را بر اساس روابط سراینده با شخص درگذشته، به مرثیه رسمی و شخصی و مذهبی تقسیم می کنند. مرثیه رسمی در سوگِ ارباب قدرت و مکنت سروده می شده است. این گونه مراثی را معمولاً شاعران در باری می سرودند. مرثیه شخصی، به مناسبت از دست رفتن یکی از خویشاوندان نویسنده سروده می شد که بسیار هم سوزناک بوده است، مانند مرثیه فردوسی در مرگِ فرزند خود یا مرثیه سوزناک سعدی و حافظ در سوگِ فرزندانشان.

در مرثیه مذهبی، نویسندگان در سوگ امامان و علمای دین می گریند و سوگ نامه می سرایند. این نوع مرثیه در ایران قدمت چندانی ندارد و تقریباً با رسمیت یافتن مذهب شیعه در ایران هم زمان است. نخستین کسی که در ذکر مصیبت های کربلا کتاب نوشت، ملاحسین واعظ کاشفی است که کتاب روضه الشهدا را نوشت. شماری از مرثیه سرایان واقعه کربلا عبارتند از: کمال غیاث الدین شیرازی، بابا سودایی ابیوردی، تاج الدین حسن تونی سبزواری، لطف اللّه