کار در زندگی فردی و اجتماعی از دیدگاه قرآن صفحه 128

ب) ملاک کلی حلال و حرام

در سوره مائده، خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

یَسْئَلُونَکَ ما ذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّباتُ. (مائده: 4)

از تو می پرسند: چه چیزی برای آنان حلال شده است؟ بگو: چیزهای پاکیزه برای شما حلال گشته است.

علامه طباطبایی رحمه الله در تفسیر این آیه می فرماید:

سؤال و جواب مطلق است و ملاک کلی را برای تشخیص حلال و حرام ارایه می دهد.

ملاک پاکیزه بودن چیزی است که معمولاً در آن تصرف می شود. مطلق ذکر شدن پاکیزگی نیز بیانگر این است که ملاک تشخیص پاکیزگی فهم عرفی است. در نتیجه، هر آن چه در فهم عادی پاکیزه به نظر می رسد، پاکیزه است و هر آن چه پاکیزه است، حلال می باشد.

پاکیزگی و پلیدی

پلیدی و ناپاکی در مقابل پاکیزگی قرار دارد. در قرآن بارها از حلال به «طیِّب» و از حرام به «رِجْس یا خبیث» تعبیر شده است، برای نمونه در سوره مائده می خوانیم:

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ اْلأَنْصابُ وَ اْلأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ. (مائده: 90)

ای کسانی که ایمان آورده اید، شراب و قمار و بت ها و تیرهای قرعه پلیدند [و] از عمل شیطانند، پس از آن ها دوری گزینید، باشد که رستگار گردید.

قرآن درباره رابطه پیامبر با مومنان می فرماید:

یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْههُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ