- دیباچه 1
- تبیین موضوع 8
- فرضیه های پژوهش 9
- هدف پژوهش 9
- فرضیه اصلی 10
- دیگر فرضیه ها 10
- اشاره 12
- واژه های مهم در مفهوم کار 12
- 2. عَمَل «یَعْمَلون» 13
- 3. شُغل «شَغَلَتْنا»، «شُغُل» 13
- 1. فِعل «فاعل» 13
- 5. أمر «الْأَمر»، «أَمْرُهُم» 14
- 4. صُنْع «اِصْنَعْ»، «صَنْعَه»، «مَصانِع» 14
- 8 . کَسَب «اِکْتَسَبُوا»، «اِکْتَسَبْنَ» 15
- 7. سعی «سعی»، «سَعْیُهُمْ»، «لِسَعْیِه» 15
- 6 . شأن 15
- 10. جوب «جابوا» 16
- 11. جهد «جهاد» 16
- 9. کَدْح «کادِح»، «کَدْحا» 16
- 12. سخر «سخّر»، «سَخَّر لکم»، «سُخریا» 17
- 13. «جِدّ» 17
- واژه های مرتبط با مصادیق کار 18
- 16. «کَدّ» «اَلْکادّ»، «کَدیده» 18
- واژه های مربوط به آداب و مقررات کار 21
- الف) شناخت حلال و حرام 21
- ب) ارتباط با خدا 21
- ج) آداب کار 22
- د) آداب کار در ارتباط با دیگران 23
- الف) آثار زیان بار کارهای حرام 25
- واژه های مربوط به آثار کارهای حرام 25
- ب) آثار معنوی و مادی کارهای حلال 26
- واژه های مربوط به نقش عوامل غیر کاری در زندگی 27
- الف) رزاق بودن خداوند 27
- د) عمل صالح و گشایش روزی 28
- ب) گشایش و تنگی روزی 28
- ج) گناه و تنگی روزی 28
- اشاره 29
- الف) نگرش قرآن به انسان 29
- اشاره 29
- بخش دوم: انسان و کار از نگاه وحی 29
- 2. هدف مندی انسان 32
- هدف های اجتماعی انسان 32
- 3. اجتماعی بودن انسان 33
- 4. رابطه فرد و جامعه 34
- 6 . خوش بختی و بدبختی 35
- اشاره 41
- زندگی به اندازه کفاف 42
- اشاره 43
- 1. عبادی بودن کار 43
- 2. کار در ردیف جهاد 45
- 3. کار، نشانه الهی 46
- 4. بیکاری، امری نکوهیده و ناپسند 46
- 5. کار، مایه عزت 47
- انواع کار از دیدگاه ارزشی 49
- اشاره 49
- الف) کارهای عبادی و غیر عبادی 50
- کارهای ناسازگار با تعالی انسان 50
- ب) کارهای حلال و حرام 51
- ج) کارهای مکروه 57
- اشاره 58
- کارهای مناسب از دیدگاه اسلام 59
- 1. تعلیم و تربیت 59
- 2. دین پژوهی 62
- اشاره 63
- 4. امر به معروف و نهی از منکر 63
- ب) وظیفه حکومتی 65
- 5. قضاوت 66
- دایره حِسْبه در فقه اسلامی 66
- اشاره 67
- 6 . حفظ امنیت 67
- الف) حق حاکمیت از آن مؤمنان است 68
- ج) نگهبانی از مرزها 69
- د) فراهم ساختن امکانات نظامی 69
- ب) وصف پیکار گران عصر امام زمان علیه السلام 69
- 7. کشاورزی و باغداری 70
- کشاورزی 70
- باغداری 71
- الف) انسان کِشت کننده است نه رویاننده 72
- ب) ذخیره سازی 73
- ج) باغی آباد با میوه های گوناگون 73
- د) رزق پاکیزه 74
- ویژگی هدایت کنندگی نعمت های الهی 74
- اشاره 75
- د) یادآوری برخی از منفعت ها 76
- الف) مالک بودن انسان 76
- ب) حلال بودن بهره برداری 76
- ج) آوردن نام برخی از چهار پایان 76
- ه) مایه پند و عبرت 77
- 10. تجارت 78
- اشاره 78
- الف) آیات مربوط به تجارت 79
- 11. بهره برداری از دریا و رودخانه ها 80
- اشاره 80
- ج) منع نکردن از تجارت مشروع 80
- ب) تجارت حلال و حرام 80
- الف) تجارت دریایی 81
- ب) صیادی و استخراج معادن زیردریایی 81
- ج) فعالیت های نظامی از راه دریا 82
- ه) کشتی ها و سفینه های کوه آسا 82
- د) سد سازی و پرورش ماهی در رودخانه ها 82
- اشاره 83
- الف) آهن؛ محور کارهای صنعتی 83
- 12. صنعت 83
- ج) صنعت کشتی سازی 84
- ب) صنعت زره سازی 84
- 13. گردش گری 85
- اشاره 88
- ب) اجرت به ازای کار 88
- 14. اجاره 88
- الف) اجاره اموال 88
- ب) ارزش و اهمیت کارگری 89
- الف) مفهوم کارگری 89
- 15. کارگری 89
- ج) کارگری در قرآن 91
- نمونه قرآنی 92
- 16. کار زنان 93
- اشاره 93
- دسته بندی کلی کارها 94
- اشاره 96
- راحتی 97
- فصل اول: عوامل 97
- اشاره 97
- الف) اهداف 98
- اشاره 99
- ب) انگیزه ها 99
- اشاره 99
- 1. میل به نیازهای اولیه 99
- الف) زینت های ناپسند (شیطانی): 100
- ب) زینت های پسندیده 102
- 2. شخصیت طلبی 103
- اشاره 103
- ب) شخصیت طلبی پسندیده 105
- 3. انگیزه بقا 106
- اشاره 106
- الف) انگیزه بقای ناپسند 107
- اشاره 108
- 4. انگیزه خدا جویی 108
- الف) پیشی گرفتن از یکدیگر در نیکی ها 108
- ج) خدمت به بندگان و انتظار پاداش از خدا 111
- د) در جست وجوی خشنودی الهی 113
- اشاره 115
- اشاره 115
- الف) موانع درونی 115
- 2. دید منفی به دنیا 116
- 3. برداشت منفی از رزاق بودن خداوند 117
- 4. تنبلی و سستی 117
- اشاره 118
- ب) موانع بیرونی 118
- 1. بهره کشی از عده ای به قیمت بیکاری دیگران 118
- 2. بیکاری در نتیجه فن آوری 119
- اشاره 120
- 4. نظام اجتماعی نادرست 120
- 3. بیکاری پنهان 120
- ب) توزیع ناعادلانه ثروت 121
- الف) چند شغلی 121
- فرق آداب با اخلاق 122
- تعریف ادب 122
- بخش ششم: آداب و قراردادهای کاری 122
- اشاره 122
- ادب اسلامی و التقاط 123
- قراردادهای کار 124
- فرق آداب با قراردادها 124
- الف) شناخت درست کار 125
- آداب و قراردادهای کار 125
- اشاره 125
- 1. ارزش و اهمیت کار 125
- 2. آخرت گرایی در کارها 125
- اشاره 125
- اشاره 127
- 3. شناخت حلال و حرام 127
- الف) تعریف حلال و حرام 127
- پاکیزگی و پلیدی 128
- 4. رابطه ایمان و عمل صالح 129
- اهمیت نیت 130
- اشاره 130
- ب) آداب کار در ارتباط با خدا 130
- 1. نیت در کار 130
- اخلاص در نیت 131
- تعریف عمل خالص 132
- 2. آغاز کارها به نام خدا 132
- 4. پرهیز از کارهای حرام 133
- 3. «ان شاء اللّه» گفتن 133
- 5. اهمیت دادن به نماز 134
- هشدار به مؤمنان 134
- اشاره 134
- در وصف یاد کنندگان خدا 135
- نماز در صحنه کاروزار 135
- درخواست دنیا یا آخرت؟ 137
- 6 . درخواست از خدا 137
- اشاره 137
- درخواست از فضل خدا 138
- 7. توکل بر خدا 140
- اشاره 140
- فرق توکل و تفویض 141
- تعریف توکل 141
- توسل به وسیله ها 142
- ذوالقرنین و بهره مندی از وسیله ها 142
- یعقوب پیامبر و بهره مندی از وسیله ها 143
- اشاره 144
- 8 . صبر و شکیبایی 144
- تعریف صبر 144
- تأثیر صبر 145
- 9. خشنود شدن به خشنودی خدا 145
- پاداش صبر کنندگان 145
- ج) آداب کار 146
- اشاره 146
- 1. دور اندیشی 146
- 2. تقسیم کار 147
- 2. کاردانی 148
- 1. امانت داری 148
- یوسف پیامبر و خزانه داری مصر 148
- اشاره 148
- زمامداری طالوت 149
- اشاره 150
- نگرش قرآن به زن 150
- حقوق اجتماعی زن 151
- برابری حقوق زن و مرد 152
- اختلاط زن و مرد 153
- نه ماندن در خانه و نه اختلاط 154
- نهی از آرزوی بیهوده 154
- کشاندن زنان به بازار کار 155
- نتیجه 155
- کار کودکان 156
- زمان استراحت 158
- اشاره 158
- 3. تقسیم زمان 158
- شب کاری 159
- خواب بین روز 159
- زمان کار 159
- کار و استراحت 160
- 4. سحر خیزی 161
- سعد و نحسی روزها 162
- اشاره 162
- 5. به فال نیک گرفتن 162
- فال نیک یا بد زدن 163
- فال بد زدن در قرآن 163
- 1. تعریف «تَطَیُّر» و «تَفَأُّل» 164
- 3. اثر روانی این امر 165
- 2. فرق بین «تطیّر» و «تفأّل» از دیدگاه اسلام 165
- شیوه عملی در کارها 166
- 6 . استمرار کار 167
- انسان؛ عجول بالطبع 169
- 7. عجله در کار 169
- اشاره 169
- عجله ناپسند 170
- روایات و عجله در کارهای خیر 171
- عجله پسندیده 171
- قرآن و عجله در کارهای خیر 171
- در تضمین روزی و منع حرص 172
- 8 . حرص بر کار 172
- اشاره 172
- حرص ناپسند 172
- سیری ناپذیری انسان حریص 173
- پرکاری پیامبر خدا 174
- پرکاری اهل بیت علیهم السلام 174
- کم کاری 175
- به تأخیر انداختن کارها 175
- اشاره 176
- 9. کیفیت کار 176
- 1. حُسن برخورد 177
- د) آداب و قراردادهای کار در ارتباط با دیگران 177
- اشاره 178
- 2. مشورت 178
- روش مؤمنان 179
- ویژگی مشاور 179
- حق مشاور و مشورت کننده 179
- فایده های مشورت 180
- اشاره 181
- 3. همکاری 181
- ملاک همکاری 181
- 4. رعایت عدل و احسان 182
- 5. قرارداد 183
- اشاره 183
- 1. مشخص بودن نوع کار 184
- 2. رعایت تناسب میان شغل و شاغل 184
- 5. وکیل قرار دادن خدا 185
- 6 . عمل به تعهد 185
- 4. مزد کار 185
- اشاره 188
- 6 . وفای به عهد 188
- فراگیر بودن مفهوم عهد 188
- اهمیت وفای به عهد 189
- لزوم وفای به عهد 189
- اشاره 191
- امین بودن انبیای الهی 191
- انسان و بار امانت الهی 191
- امانت داری در نگاه علی علیه السلام 192
- راستگویی و دیگر آداب 193
- 8 . راست گویی 193
- اشاره 193
- سوگند برای نیرنگ 195
- نقض سوگند 195
- سوگند 195
- اشاره 196
- محدودیت های اختیار 196
- 9. اختیار و مسئولیت 196
- 10. نظم و انضباط 201
- تعریف انضباط 201
- اشاره 201
- تشویق و تنبیه 202
- انضباط اجتماعی 203
- اشاره 204
- ه) دیگر موضوع های مرتبط با آداب کار 204
- ابعاد فرهنگ 205
- تعریف فرهنگ کار 205
- اشاره 205
- فرهنگ کار از دیدگاه اسلامی 206
- نمود فرهنگ کار در جوامع اسلامی 207
- خداباوری؛ رمز پیروزی 208
- وظیفه دست اندر کاران 208
- اشاره 209
- 2. وجدان کاری 209
- تعریف وجدان کاری 209
- مفهوم کار 209
- مفهوم وجدان 209
- اشاره 210
- تأثیر وجدان کاری 210
- 3. قانون کار 210
- عوامل تأثیرگذار بر وجدان کاری 210
- مرجع رسیدگی به امور کارکنان 211
- اشاره 211
- اشاره 213
- اشاره 214
- الف) آثار کارهای حرام 214
- 1. دنیازدگی و انکار معاد 214
- 3. زراندوزی 215
- 2. طغیان در «روزی» و غضب الهی 215
- اشاره 215
- الف) مال دوستی افراطی 216
- ب) منع انفاق 216
- د) عذاب قیامت 217
- ج) کم فروشی 217
- ه ) دیگر آثار 218
- 4. ربا 218
- اشاره 218
- آثار زیان بار ربا 219
- جنگ با خدا و رسول 219
- سبک شمردن حرام 220
- هلاکت جامعه 220
- پی آمدهای گسترش رباخواری 220
- ترک شدن واجبات 221
- فرار از ربا 221
- ترک شدن قرض الحسنه 221
- اثر ربا در قیامت 222
- 5. رشوه 223
- 6 . داد و ستد چیزهای زیان آور و ناپاک 224
- قمار 224
- شراب 224
- اشاره 224
- آثار بد شراب و قمار در قرآن 225
- کارهای مکروه 226
- ب) آثار کارهای حلال 226
- اشاره 226
- یک - آثار معنوی کار 226
- اشاره 227
- 2. پرورش عقل 227
- 1. پر کردن وقت های بیکاری 227
- آثار معنوی فردی 227
- نقش تجارت در افزایش عقل 228
- 4. تجلیل از افراد نمونه 229
- آثار معنوی جمعی 229
- 5. پاداش آخرتی 229
- 3. نوآوری 229
- اشاره 232
- دو - آثار مادی کار 232
- آثار فردی 233
- اشاره 233
- 1. مالکیت خصوصی 234
- 2. حقوق و دستمزد 236
- تعریف ها 236
- آیات مرتبط با حقوق و دستمزد 237
- آثار اجتماعی 241
- انفاق؛ عامل نجات جامعه از هلاکت 243
- انفاق 243
- اشاره 245
- اشاره 245
- یک - رزاق بودن خداوند 245
- ب) تأکید قرآن بر توجه به رزاق بودن خداوند 245
- الف) مفهوم رزق 245
- ج) تضمین روزی 246
- مستجاب نشدن دعا بدون کار 247
- اشاره 247
- د) برداشت منفی از تضمین روزی 247
- روزی خوردن از بیت المال 249
- اشاره 249
- ه) گشایش و تنگی روزی 249
- 2. امتحان الهی 251
- 3. جلوگیری از سرکشی 252
- 4. عذاب الهی 253
- دو - گناه 253
- اشاره 253
- الف) روگردانی از یاد خدا 255
- نکته ها 256
- اشاره 257
- ب) کفران نعمت 257
- 1. داستان دو مرد غنی و فقیر 258
- 2. داستان چند باغدار 259
- 3. ناشکری قوم «سبا» و سیل ویرانگر 260
- 5. کفران نعمت های معنوی 261
- 4. داستان قریه ای ناسپاس 261
- 6. استدراج به وسیله نعمت 262
- اشاره 262
- تعریف استدراج 264
- اشاره 266
- ج) ظلم؛ عامل هلاکت جامعه 266
- عذاب قوم ثمود 267
- عذاب فرعونیان 267
- عذاب قوم عاد 267
- اشاره 268
- سه - عمل صالح 268
- الف) ایمان و تقوا 269
- اشاره 269
- 2. پایداری بر ایمان و روزی فراوان 270
- 1. گشودن برکت های آسمان و زمین 270
- 3. تقوا و روزی 271
- اشاره 272
- ب) شکر نعمت 272
- 1. شکر نعمت و گشایش زندگی 272
- ادای حق اللّه و افزایش روزی 273
- 2. مراتب شکر نعمت 274
- شکر قلبی 274
- اشاره 274
- شکر زبانی 274
- شکر عملی 274
- ج) دعا و استغفار 275
- اشاره 275
- 1. بشارت هود 276
- استغفار و فراوانی نعمت 276
- 2. بشارت نوح 276
- 3. خطبه درخواست باران 277
- 4. توصیه امام صادق علیه السلام 277
- د) هجرت 278
- اشاره 279
- یک - حدود الهی 279
- بخش نهم: سطح مطلوب زندگی 279
- اشاره 279
- الف) حد تکوینی 279
- دو - نفی فقر و نداری 280
- ج) حد اعتدال 280
- ب) حد تشریعی 280
- سه - نفی زراندوزی 282
- اشاره 282
- اشاره 283
- 1. نابودی دین و آخرت 283
- ب) بدترین آثار زراندوزی 283
- الف) ریشه زراندوزی 283
- 2. فقر و آثار بد آن برای دیگران 284
- ج) پیشگیری از زراندوزی 285
- اشاره 286
- چهار - در حد عفاف و کفاف 286
- الف) تشویق به زندگی در حد عفاف و کفاف 286
- ب) حد سطح زندگی 288
- اشاره 288
- 2. اسراف بالاترین حد 289
- آیات اسراف و تبذیر 289
- نشانه های اسراف کار 290
- 3. اقتصاد و میانه روی 291
- اشاره 291
- اهمیت اقتصاد و تدبیر در زندگی 292
- توصیه قرآنی 293
- ج) الگوهای زندگی در حد عفاف و کفاف 294
- 1. ترویج سطح مطلوب زندگی 298
- د) نقش دولت در سطح زندگی مردم 298
- اشاره 298
- 2. تأمین سطح مطلوب زندگی 299
- اشاره 299
- تأمین زندگی فردی 299
- سطح زندگی دولت مردان 299
- 3. ایجاد تعادل اجتماعی 300
- اشاره 300
- تأمین در سطح زندگی اجتماعی 300
- ایجاد اشتغال 301
- نتیجه گیری نهایی 302
- نتیجه 302
- کار و برنامه سازان رسانه 307
- پیشنهادها 310
- پرسش های کارشناسی 314
خداوند به مؤمنین می فرماید: با تقوا باشید و ربا را رها کنید، وگرنه بدانید که به جنگ با خدا و رسول برخاسته اید:
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ. (بقره: 279)
آری، کسی که به فرمان الهی گوش نمی دهد و برای برخورداری از خواسته دنیا راه نامشروعی چون «ربا» را در پیش می گیرد، باید بداند که به جنگ در برابر خدا و رسول او برخاسته است و سرانجام چنین جنگی چیزی جز بیچارگی او در قیامت نخواهد بود.
هلاکت جامعه
امام صادق علیه السلام می فرماید:
اِذا أَرادَ اللّهُ بقومٍ هلاکا ظَهَرَ فیهِمُ الرِّبا.(1)
وقتی خداوند بخواهد مردمی را هلاک سازد، ربا در میانشان آشکار می شود.
با توجه به این حدیث شریف گسترش رباخواری در جامعه نوعی عذاب الهی است. این عذاب از دو جهت سبب هلاکت جامعه خواهد شد: 1. آثار بدی که در روابط اقتصادی برجا می گذارد؛ 2. عذاب دنیایی و آخرتی.
پی آمدهای گسترش رباخواری
سبک شمردن حرام
ربا از کارهای حرامی است که در برخی روایات بدتر از «زنا» تعبیر شده است.(2)
با گسترش رباخواری، این گناه که یکی از
1- . وسائل الشیعه ج 12، ص 427 (نقل از الحیاه، ج 4، ص 144).
2- . محجه البیضاء، ج 5، ص 353.