- دیباچه 1
- تبیین موضوع 8
- فرضیه های پژوهش 9
- هدف پژوهش 9
- فرضیه اصلی 10
- دیگر فرضیه ها 10
- اشاره 12
- واژه های مهم در مفهوم کار 12
- 3. شُغل «شَغَلَتْنا»، «شُغُل» 13
- 1. فِعل «فاعل» 13
- 2. عَمَل «یَعْمَلون» 13
- 5. أمر «الْأَمر»، «أَمْرُهُم» 14
- 4. صُنْع «اِصْنَعْ»، «صَنْعَه»، «مَصانِع» 14
- 7. سعی «سعی»، «سَعْیُهُمْ»، «لِسَعْیِه» 15
- 6 . شأن 15
- 8 . کَسَب «اِکْتَسَبُوا»، «اِکْتَسَبْنَ» 15
- 9. کَدْح «کادِح»، «کَدْحا» 16
- 10. جوب «جابوا» 16
- 11. جهد «جهاد» 16
- 12. سخر «سخّر»، «سَخَّر لکم»، «سُخریا» 17
- 13. «جِدّ» 17
- واژه های مرتبط با مصادیق کار 18
- 16. «کَدّ» «اَلْکادّ»، «کَدیده» 18
- ب) ارتباط با خدا 21
- الف) شناخت حلال و حرام 21
- واژه های مربوط به آداب و مقررات کار 21
- ج) آداب کار 22
- د) آداب کار در ارتباط با دیگران 23
- الف) آثار زیان بار کارهای حرام 25
- واژه های مربوط به آثار کارهای حرام 25
- ب) آثار معنوی و مادی کارهای حلال 26
- الف) رزاق بودن خداوند 27
- واژه های مربوط به نقش عوامل غیر کاری در زندگی 27
- د) عمل صالح و گشایش روزی 28
- ج) گناه و تنگی روزی 28
- ب) گشایش و تنگی روزی 28
- الف) نگرش قرآن به انسان 29
- اشاره 29
- بخش دوم: انسان و کار از نگاه وحی 29
- اشاره 29
- 2. هدف مندی انسان 32
- هدف های اجتماعی انسان 32
- 3. اجتماعی بودن انسان 33
- 4. رابطه فرد و جامعه 34
- 6 . خوش بختی و بدبختی 35
- اشاره 41
- زندگی به اندازه کفاف 42
- 1. عبادی بودن کار 43
- اشاره 43
- 2. کار در ردیف جهاد 45
- 4. بیکاری، امری نکوهیده و ناپسند 46
- 3. کار، نشانه الهی 46
- 5. کار، مایه عزت 47
- انواع کار از دیدگاه ارزشی 49
- اشاره 49
- الف) کارهای عبادی و غیر عبادی 50
- کارهای ناسازگار با تعالی انسان 50
- ب) کارهای حلال و حرام 51
- ج) کارهای مکروه 57
- اشاره 58
- کارهای مناسب از دیدگاه اسلام 59
- 1. تعلیم و تربیت 59
- 2. دین پژوهی 62
- اشاره 63
- 4. امر به معروف و نهی از منکر 63
- ب) وظیفه حکومتی 65
- دایره حِسْبه در فقه اسلامی 66
- 5. قضاوت 66
- اشاره 67
- 6 . حفظ امنیت 67
- الف) حق حاکمیت از آن مؤمنان است 68
- ج) نگهبانی از مرزها 69
- د) فراهم ساختن امکانات نظامی 69
- ب) وصف پیکار گران عصر امام زمان علیه السلام 69
- 7. کشاورزی و باغداری 70
- کشاورزی 70
- باغداری 71
- الف) انسان کِشت کننده است نه رویاننده 72
- ج) باغی آباد با میوه های گوناگون 73
- ب) ذخیره سازی 73
- ویژگی هدایت کنندگی نعمت های الهی 74
- د) رزق پاکیزه 74
- اشاره 75
- ب) حلال بودن بهره برداری 76
- د) یادآوری برخی از منفعت ها 76
- الف) مالک بودن انسان 76
- ج) آوردن نام برخی از چهار پایان 76
- ه) مایه پند و عبرت 77
- 10. تجارت 78
- اشاره 78
- الف) آیات مربوط به تجارت 79
- 11. بهره برداری از دریا و رودخانه ها 80
- ب) تجارت حلال و حرام 80
- اشاره 80
- ج) منع نکردن از تجارت مشروع 80
- الف) تجارت دریایی 81
- ب) صیادی و استخراج معادن زیردریایی 81
- د) سد سازی و پرورش ماهی در رودخانه ها 82
- ه) کشتی ها و سفینه های کوه آسا 82
- ج) فعالیت های نظامی از راه دریا 82
- 12. صنعت 83
- الف) آهن؛ محور کارهای صنعتی 83
- اشاره 83
- ب) صنعت زره سازی 84
- ج) صنعت کشتی سازی 84
- 13. گردش گری 85
- ب) اجرت به ازای کار 88
- اشاره 88
- 14. اجاره 88
- الف) اجاره اموال 88
- ب) ارزش و اهمیت کارگری 89
- الف) مفهوم کارگری 89
- 15. کارگری 89
- ج) کارگری در قرآن 91
- نمونه قرآنی 92
- 16. کار زنان 93
- اشاره 93
- دسته بندی کلی کارها 94
- اشاره 96
- فصل اول: عوامل 97
- اشاره 97
- راحتی 97
- الف) اهداف 98
- اشاره 99
- 1. میل به نیازهای اولیه 99
- ب) انگیزه ها 99
- اشاره 99
- الف) زینت های ناپسند (شیطانی): 100
- ب) زینت های پسندیده 102
- 2. شخصیت طلبی 103
- اشاره 103
- ب) شخصیت طلبی پسندیده 105
- 3. انگیزه بقا 106
- اشاره 106
- الف) انگیزه بقای ناپسند 107
- اشاره 108
- الف) پیشی گرفتن از یکدیگر در نیکی ها 108
- 4. انگیزه خدا جویی 108
- ج) خدمت به بندگان و انتظار پاداش از خدا 111
- د) در جست وجوی خشنودی الهی 113
- اشاره 115
- الف) موانع درونی 115
- اشاره 115
- 2. دید منفی به دنیا 116
- 4. تنبلی و سستی 117
- 3. برداشت منفی از رزاق بودن خداوند 117
- 1. بهره کشی از عده ای به قیمت بیکاری دیگران 118
- ب) موانع بیرونی 118
- اشاره 118
- 2. بیکاری در نتیجه فن آوری 119
- 4. نظام اجتماعی نادرست 120
- اشاره 120
- 3. بیکاری پنهان 120
- ب) توزیع ناعادلانه ثروت 121
- الف) چند شغلی 121
- فرق آداب با اخلاق 122
- تعریف ادب 122
- بخش ششم: آداب و قراردادهای کاری 122
- اشاره 122
- ادب اسلامی و التقاط 123
- قراردادهای کار 124
- فرق آداب با قراردادها 124
- الف) شناخت درست کار 125
- 2. آخرت گرایی در کارها 125
- اشاره 125
- 1. ارزش و اهمیت کار 125
- آداب و قراردادهای کار 125
- اشاره 125
- اشاره 127
- الف) تعریف حلال و حرام 127
- 3. شناخت حلال و حرام 127
- پاکیزگی و پلیدی 128
- 4. رابطه ایمان و عمل صالح 129
- اهمیت نیت 130
- اشاره 130
- 1. نیت در کار 130
- ب) آداب کار در ارتباط با خدا 130
- اخلاص در نیت 131
- 2. آغاز کارها به نام خدا 132
- تعریف عمل خالص 132
- 3. «ان شاء اللّه» گفتن 133
- 4. پرهیز از کارهای حرام 133
- 5. اهمیت دادن به نماز 134
- اشاره 134
- هشدار به مؤمنان 134
- در وصف یاد کنندگان خدا 135
- نماز در صحنه کاروزار 135
- اشاره 137
- 6 . درخواست از خدا 137
- درخواست دنیا یا آخرت؟ 137
- درخواست از فضل خدا 138
- اشاره 140
- 7. توکل بر خدا 140
- فرق توکل و تفویض 141
- تعریف توکل 141
- توسل به وسیله ها 142
- ذوالقرنین و بهره مندی از وسیله ها 142
- یعقوب پیامبر و بهره مندی از وسیله ها 143
- اشاره 144
- تعریف صبر 144
- 8 . صبر و شکیبایی 144
- 9. خشنود شدن به خشنودی خدا 145
- تأثیر صبر 145
- پاداش صبر کنندگان 145
- ج) آداب کار 146
- 1. دور اندیشی 146
- اشاره 146
- 2. تقسیم کار 147
- 1. امانت داری 148
- 2. کاردانی 148
- یوسف پیامبر و خزانه داری مصر 148
- اشاره 148
- زمامداری طالوت 149
- اشاره 150
- نگرش قرآن به زن 150
- حقوق اجتماعی زن 151
- برابری حقوق زن و مرد 152
- اختلاط زن و مرد 153
- نه ماندن در خانه و نه اختلاط 154
- نهی از آرزوی بیهوده 154
- نتیجه 155
- کشاندن زنان به بازار کار 155
- کار کودکان 156
- زمان استراحت 158
- 3. تقسیم زمان 158
- اشاره 158
- زمان کار 159
- شب کاری 159
- خواب بین روز 159
- کار و استراحت 160
- 4. سحر خیزی 161
- سعد و نحسی روزها 162
- 5. به فال نیک گرفتن 162
- اشاره 162
- فال بد زدن در قرآن 163
- فال نیک یا بد زدن 163
- 1. تعریف «تَطَیُّر» و «تَفَأُّل» 164
- 2. فرق بین «تطیّر» و «تفأّل» از دیدگاه اسلام 165
- 3. اثر روانی این امر 165
- شیوه عملی در کارها 166
- 6 . استمرار کار 167
- انسان؛ عجول بالطبع 169
- اشاره 169
- 7. عجله در کار 169
- عجله ناپسند 170
- روایات و عجله در کارهای خیر 171
- قرآن و عجله در کارهای خیر 171
- عجله پسندیده 171
- در تضمین روزی و منع حرص 172
- 8 . حرص بر کار 172
- حرص ناپسند 172
- اشاره 172
- سیری ناپذیری انسان حریص 173
- پرکاری اهل بیت علیهم السلام 174
- پرکاری پیامبر خدا 174
- کم کاری 175
- به تأخیر انداختن کارها 175
- اشاره 176
- 9. کیفیت کار 176
- 1. حُسن برخورد 177
- د) آداب و قراردادهای کار در ارتباط با دیگران 177
- 2. مشورت 178
- اشاره 178
- حق مشاور و مشورت کننده 179
- ویژگی مشاور 179
- روش مؤمنان 179
- فایده های مشورت 180
- 3. همکاری 181
- اشاره 181
- ملاک همکاری 181
- 4. رعایت عدل و احسان 182
- اشاره 183
- 5. قرارداد 183
- 1. مشخص بودن نوع کار 184
- 2. رعایت تناسب میان شغل و شاغل 184
- 6 . عمل به تعهد 185
- 5. وکیل قرار دادن خدا 185
- 4. مزد کار 185
- اشاره 188
- فراگیر بودن مفهوم عهد 188
- 6 . وفای به عهد 188
- لزوم وفای به عهد 189
- اهمیت وفای به عهد 189
- امین بودن انبیای الهی 191
- اشاره 191
- انسان و بار امانت الهی 191
- امانت داری در نگاه علی علیه السلام 192
- 8 . راست گویی 193
- راستگویی و دیگر آداب 193
- اشاره 193
- سوگند برای نیرنگ 195
- سوگند 195
- نقض سوگند 195
- 9. اختیار و مسئولیت 196
- محدودیت های اختیار 196
- اشاره 196
- اشاره 201
- 10. نظم و انضباط 201
- تعریف انضباط 201
- تشویق و تنبیه 202
- انضباط اجتماعی 203
- اشاره 204
- ه) دیگر موضوع های مرتبط با آداب کار 204
- اشاره 205
- ابعاد فرهنگ 205
- تعریف فرهنگ کار 205
- فرهنگ کار از دیدگاه اسلامی 206
- نمود فرهنگ کار در جوامع اسلامی 207
- وظیفه دست اندر کاران 208
- خداباوری؛ رمز پیروزی 208
- 2. وجدان کاری 209
- مفهوم وجدان 209
- تعریف وجدان کاری 209
- مفهوم کار 209
- اشاره 209
- عوامل تأثیرگذار بر وجدان کاری 210
- 3. قانون کار 210
- اشاره 210
- تأثیر وجدان کاری 210
- اشاره 211
- مرجع رسیدگی به امور کارکنان 211
- اشاره 213
- اشاره 214
- 1. دنیازدگی و انکار معاد 214
- الف) آثار کارهای حرام 214
- 2. طغیان در «روزی» و غضب الهی 215
- 3. زراندوزی 215
- اشاره 215
- ب) منع انفاق 216
- الف) مال دوستی افراطی 216
- د) عذاب قیامت 217
- ج) کم فروشی 217
- ه ) دیگر آثار 218
- 4. ربا 218
- اشاره 218
- آثار زیان بار ربا 219
- جنگ با خدا و رسول 219
- پی آمدهای گسترش رباخواری 220
- هلاکت جامعه 220
- سبک شمردن حرام 220
- ترک شدن واجبات 221
- ترک شدن قرض الحسنه 221
- فرار از ربا 221
- اثر ربا در قیامت 222
- 5. رشوه 223
- 6 . داد و ستد چیزهای زیان آور و ناپاک 224
- اشاره 224
- قمار 224
- شراب 224
- آثار بد شراب و قمار در قرآن 225
- کارهای مکروه 226
- اشاره 226
- ب) آثار کارهای حلال 226
- یک - آثار معنوی کار 226
- اشاره 227
- آثار معنوی فردی 227
- 1. پر کردن وقت های بیکاری 227
- 2. پرورش عقل 227
- نقش تجارت در افزایش عقل 228
- 5. پاداش آخرتی 229
- آثار معنوی جمعی 229
- 4. تجلیل از افراد نمونه 229
- 3. نوآوری 229
- اشاره 232
- دو - آثار مادی کار 232
- آثار فردی 233
- اشاره 233
- 1. مالکیت خصوصی 234
- تعریف ها 236
- 2. حقوق و دستمزد 236
- آیات مرتبط با حقوق و دستمزد 237
- آثار اجتماعی 241
- انفاق؛ عامل نجات جامعه از هلاکت 243
- انفاق 243
- اشاره 245
- الف) مفهوم رزق 245
- ب) تأکید قرآن بر توجه به رزاق بودن خداوند 245
- یک - رزاق بودن خداوند 245
- اشاره 245
- ج) تضمین روزی 246
- مستجاب نشدن دعا بدون کار 247
- اشاره 247
- د) برداشت منفی از تضمین روزی 247
- اشاره 249
- روزی خوردن از بیت المال 249
- ه) گشایش و تنگی روزی 249
- 2. امتحان الهی 251
- 3. جلوگیری از سرکشی 252
- 4. عذاب الهی 253
- دو - گناه 253
- اشاره 253
- الف) روگردانی از یاد خدا 255
- نکته ها 256
- ب) کفران نعمت 257
- اشاره 257
- 1. داستان دو مرد غنی و فقیر 258
- 2. داستان چند باغدار 259
- 3. ناشکری قوم «سبا» و سیل ویرانگر 260
- 5. کفران نعمت های معنوی 261
- 4. داستان قریه ای ناسپاس 261
- 6. استدراج به وسیله نعمت 262
- اشاره 262
- تعریف استدراج 264
- ج) ظلم؛ عامل هلاکت جامعه 266
- اشاره 266
- عذاب قوم ثمود 267
- عذاب فرعونیان 267
- عذاب قوم عاد 267
- اشاره 268
- سه - عمل صالح 268
- اشاره 269
- الف) ایمان و تقوا 269
- 2. پایداری بر ایمان و روزی فراوان 270
- 1. گشودن برکت های آسمان و زمین 270
- 3. تقوا و روزی 271
- 1. شکر نعمت و گشایش زندگی 272
- ب) شکر نعمت 272
- اشاره 272
- ادای حق اللّه و افزایش روزی 273
- اشاره 274
- 2. مراتب شکر نعمت 274
- شکر زبانی 274
- شکر عملی 274
- شکر قلبی 274
- اشاره 275
- ج) دعا و استغفار 275
- استغفار و فراوانی نعمت 276
- 2. بشارت نوح 276
- 1. بشارت هود 276
- 3. خطبه درخواست باران 277
- 4. توصیه امام صادق علیه السلام 277
- د) هجرت 278
- اشاره 279
- الف) حد تکوینی 279
- بخش نهم: سطح مطلوب زندگی 279
- اشاره 279
- یک - حدود الهی 279
- ب) حد تشریعی 280
- دو - نفی فقر و نداری 280
- ج) حد اعتدال 280
- سه - نفی زراندوزی 282
- اشاره 282
- اشاره 283
- ب) بدترین آثار زراندوزی 283
- الف) ریشه زراندوزی 283
- 1. نابودی دین و آخرت 283
- 2. فقر و آثار بد آن برای دیگران 284
- ج) پیشگیری از زراندوزی 285
- اشاره 286
- الف) تشویق به زندگی در حد عفاف و کفاف 286
- چهار - در حد عفاف و کفاف 286
- ب) حد سطح زندگی 288
- اشاره 288
- 2. اسراف بالاترین حد 289
- آیات اسراف و تبذیر 289
- نشانه های اسراف کار 290
- اشاره 291
- 3. اقتصاد و میانه روی 291
- اهمیت اقتصاد و تدبیر در زندگی 292
- توصیه قرآنی 293
- ج) الگوهای زندگی در حد عفاف و کفاف 294
- د) نقش دولت در سطح زندگی مردم 298
- 1. ترویج سطح مطلوب زندگی 298
- اشاره 298
- اشاره 299
- 2. تأمین سطح مطلوب زندگی 299
- تأمین زندگی فردی 299
- سطح زندگی دولت مردان 299
- 3. ایجاد تعادل اجتماعی 300
- اشاره 300
- تأمین در سطح زندگی اجتماعی 300
- ایجاد اشتغال 301
- نتیجه گیری نهایی 302
- نتیجه 302
- کار و برنامه سازان رسانه 307
- پیشنهادها 310
- پرسش های کارشناسی 314
بپردازد و از خدا انتظار روزی داشته باشد، بلکه ترک کردن طلب روزی، خود از نمونه های عدم خودسازی است.
پس از نازل شدن این آیه عده ای در خانه هایشان مشغول عبادت شدند؛ به این امید که خدا روزی آن ها را تضمین می کند. نبی اکرم صلی الله علیه و آله آگاه شد و فرمود:
اِنّی لَأُبغِضُ الرّجلَ فاغرا فاهُ الی ربّه: اللّهم ارْزُقنی، و یَتْرُکُ الطَلَبَ(1)
من بر کسی که کار را ترک کند و در پیشگاه خدا دهن بگشاید و بگوید: «خدایا روزیم ده»، خشمگین هستم.
ب) شکر نعمت
اشاره
شکر نعمت یعنی این که به یاد ولی نعمت خود - پروردگار عالم - باشیم و نعمت های الهی را در زمینه هایی که سبب رشد و تعالی فرد و جامعه می گردد، به کار گیریم.
1. شکر نعمت و گشایش زندگی
اگر انسان ها قدر نعمت های الهی - مادی و معنوی - را بدانند و بکوشند حق هر نعمتی را آن گونه که خدا می پسندد، ادا کنند، به یقین تحول عظیمی در وضع زندگی شان ایجاد خواهد شد؛ زیرا وعده خدا چنین است:
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِنْ شَکَرْتُمْ َلأَزیدَنَّکُمْ وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابی لَشَدیدٌ (ابراهیم: 7)
اگر واقعا سپاس گزاری کنید، [نعمت] شما را افزون خواهم کرد، و اگر ناسپاسی نمایید، قطعا عذاب من سخت خواهد بود.
1- . تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 357.