- دیباچه 1
- تبیین موضوع 8
- فرضیه های پژوهش 9
- هدف پژوهش 9
- دیگر فرضیه ها 10
- فرضیه اصلی 10
- واژه های مهم در مفهوم کار 12
- اشاره 12
- 3. شُغل «شَغَلَتْنا»، «شُغُل» 13
- 2. عَمَل «یَعْمَلون» 13
- 1. فِعل «فاعل» 13
- 4. صُنْع «اِصْنَعْ»، «صَنْعَه»، «مَصانِع» 14
- 5. أمر «الْأَمر»، «أَمْرُهُم» 14
- 7. سعی «سعی»، «سَعْیُهُمْ»، «لِسَعْیِه» 15
- 8 . کَسَب «اِکْتَسَبُوا»، «اِکْتَسَبْنَ» 15
- 6 . شأن 15
- 11. جهد «جهاد» 16
- 10. جوب «جابوا» 16
- 9. کَدْح «کادِح»، «کَدْحا» 16
- 13. «جِدّ» 17
- 12. سخر «سخّر»، «سَخَّر لکم»، «سُخریا» 17
- واژه های مرتبط با مصادیق کار 18
- 16. «کَدّ» «اَلْکادّ»، «کَدیده» 18
- ب) ارتباط با خدا 21
- واژه های مربوط به آداب و مقررات کار 21
- الف) شناخت حلال و حرام 21
- ج) آداب کار 22
- د) آداب کار در ارتباط با دیگران 23
- الف) آثار زیان بار کارهای حرام 25
- واژه های مربوط به آثار کارهای حرام 25
- ب) آثار معنوی و مادی کارهای حلال 26
- واژه های مربوط به نقش عوامل غیر کاری در زندگی 27
- الف) رزاق بودن خداوند 27
- ب) گشایش و تنگی روزی 28
- د) عمل صالح و گشایش روزی 28
- ج) گناه و تنگی روزی 28
- اشاره 29
- اشاره 29
- الف) نگرش قرآن به انسان 29
- بخش دوم: انسان و کار از نگاه وحی 29
- 2. هدف مندی انسان 32
- هدف های اجتماعی انسان 32
- 3. اجتماعی بودن انسان 33
- 4. رابطه فرد و جامعه 34
- 6 . خوش بختی و بدبختی 35
- اشاره 41
- زندگی به اندازه کفاف 42
- 1. عبادی بودن کار 43
- اشاره 43
- 2. کار در ردیف جهاد 45
- 4. بیکاری، امری نکوهیده و ناپسند 46
- 3. کار، نشانه الهی 46
- 5. کار، مایه عزت 47
- اشاره 49
- انواع کار از دیدگاه ارزشی 49
- الف) کارهای عبادی و غیر عبادی 50
- کارهای ناسازگار با تعالی انسان 50
- ب) کارهای حلال و حرام 51
- ج) کارهای مکروه 57
- اشاره 58
- 1. تعلیم و تربیت 59
- کارهای مناسب از دیدگاه اسلام 59
- 2. دین پژوهی 62
- اشاره 63
- 4. امر به معروف و نهی از منکر 63
- ب) وظیفه حکومتی 65
- 5. قضاوت 66
- دایره حِسْبه در فقه اسلامی 66
- اشاره 67
- 6 . حفظ امنیت 67
- الف) حق حاکمیت از آن مؤمنان است 68
- د) فراهم ساختن امکانات نظامی 69
- ب) وصف پیکار گران عصر امام زمان علیه السلام 69
- ج) نگهبانی از مرزها 69
- کشاورزی 70
- 7. کشاورزی و باغداری 70
- باغداری 71
- الف) انسان کِشت کننده است نه رویاننده 72
- ج) باغی آباد با میوه های گوناگون 73
- ب) ذخیره سازی 73
- ویژگی هدایت کنندگی نعمت های الهی 74
- د) رزق پاکیزه 74
- اشاره 75
- ب) حلال بودن بهره برداری 76
- الف) مالک بودن انسان 76
- د) یادآوری برخی از منفعت ها 76
- ج) آوردن نام برخی از چهار پایان 76
- ه) مایه پند و عبرت 77
- 10. تجارت 78
- اشاره 78
- الف) آیات مربوط به تجارت 79
- 11. بهره برداری از دریا و رودخانه ها 80
- ج) منع نکردن از تجارت مشروع 80
- ب) تجارت حلال و حرام 80
- اشاره 80
- الف) تجارت دریایی 81
- ب) صیادی و استخراج معادن زیردریایی 81
- ه) کشتی ها و سفینه های کوه آسا 82
- د) سد سازی و پرورش ماهی در رودخانه ها 82
- ج) فعالیت های نظامی از راه دریا 82
- الف) آهن؛ محور کارهای صنعتی 83
- اشاره 83
- 12. صنعت 83
- ب) صنعت زره سازی 84
- ج) صنعت کشتی سازی 84
- 13. گردش گری 85
- اشاره 88
- ب) اجرت به ازای کار 88
- 14. اجاره 88
- الف) اجاره اموال 88
- 15. کارگری 89
- الف) مفهوم کارگری 89
- ب) ارزش و اهمیت کارگری 89
- ج) کارگری در قرآن 91
- نمونه قرآنی 92
- اشاره 93
- 16. کار زنان 93
- دسته بندی کلی کارها 94
- اشاره 96
- اشاره 97
- فصل اول: عوامل 97
- راحتی 97
- الف) اهداف 98
- اشاره 99
- اشاره 99
- 1. میل به نیازهای اولیه 99
- ب) انگیزه ها 99
- الف) زینت های ناپسند (شیطانی): 100
- ب) زینت های پسندیده 102
- 2. شخصیت طلبی 103
- اشاره 103
- ب) شخصیت طلبی پسندیده 105
- 3. انگیزه بقا 106
- اشاره 106
- الف) انگیزه بقای ناپسند 107
- الف) پیشی گرفتن از یکدیگر در نیکی ها 108
- اشاره 108
- 4. انگیزه خدا جویی 108
- ج) خدمت به بندگان و انتظار پاداش از خدا 111
- د) در جست وجوی خشنودی الهی 113
- اشاره 115
- اشاره 115
- الف) موانع درونی 115
- 2. دید منفی به دنیا 116
- 4. تنبلی و سستی 117
- 3. برداشت منفی از رزاق بودن خداوند 117
- 1. بهره کشی از عده ای به قیمت بیکاری دیگران 118
- اشاره 118
- ب) موانع بیرونی 118
- 2. بیکاری در نتیجه فن آوری 119
- اشاره 120
- 3. بیکاری پنهان 120
- 4. نظام اجتماعی نادرست 120
- ب) توزیع ناعادلانه ثروت 121
- الف) چند شغلی 121
- بخش ششم: آداب و قراردادهای کاری 122
- فرق آداب با اخلاق 122
- تعریف ادب 122
- اشاره 122
- ادب اسلامی و التقاط 123
- قراردادهای کار 124
- فرق آداب با قراردادها 124
- الف) شناخت درست کار 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- 2. آخرت گرایی در کارها 125
- 1. ارزش و اهمیت کار 125
- آداب و قراردادهای کار 125
- الف) تعریف حلال و حرام 127
- 3. شناخت حلال و حرام 127
- اشاره 127
- پاکیزگی و پلیدی 128
- 4. رابطه ایمان و عمل صالح 129
- اهمیت نیت 130
- ب) آداب کار در ارتباط با خدا 130
- اشاره 130
- 1. نیت در کار 130
- اخلاص در نیت 131
- تعریف عمل خالص 132
- 2. آغاز کارها به نام خدا 132
- 3. «ان شاء اللّه» گفتن 133
- 4. پرهیز از کارهای حرام 133
- 5. اهمیت دادن به نماز 134
- اشاره 134
- هشدار به مؤمنان 134
- در وصف یاد کنندگان خدا 135
- نماز در صحنه کاروزار 135
- اشاره 137
- 6 . درخواست از خدا 137
- درخواست دنیا یا آخرت؟ 137
- درخواست از فضل خدا 138
- 7. توکل بر خدا 140
- اشاره 140
- تعریف توکل 141
- فرق توکل و تفویض 141
- توسل به وسیله ها 142
- ذوالقرنین و بهره مندی از وسیله ها 142
- یعقوب پیامبر و بهره مندی از وسیله ها 143
- اشاره 144
- تعریف صبر 144
- 8 . صبر و شکیبایی 144
- پاداش صبر کنندگان 145
- تأثیر صبر 145
- 9. خشنود شدن به خشنودی خدا 145
- ج) آداب کار 146
- 1. دور اندیشی 146
- اشاره 146
- 2. تقسیم کار 147
- اشاره 148
- 1. امانت داری 148
- یوسف پیامبر و خزانه داری مصر 148
- 2. کاردانی 148
- زمامداری طالوت 149
- نگرش قرآن به زن 150
- اشاره 150
- حقوق اجتماعی زن 151
- برابری حقوق زن و مرد 152
- اختلاط زن و مرد 153
- نه ماندن در خانه و نه اختلاط 154
- نهی از آرزوی بیهوده 154
- کشاندن زنان به بازار کار 155
- نتیجه 155
- کار کودکان 156
- زمان استراحت 158
- اشاره 158
- 3. تقسیم زمان 158
- خواب بین روز 159
- زمان کار 159
- شب کاری 159
- کار و استراحت 160
- 4. سحر خیزی 161
- اشاره 162
- سعد و نحسی روزها 162
- 5. به فال نیک گرفتن 162
- فال بد زدن در قرآن 163
- فال نیک یا بد زدن 163
- 1. تعریف «تَطَیُّر» و «تَفَأُّل» 164
- 2. فرق بین «تطیّر» و «تفأّل» از دیدگاه اسلام 165
- 3. اثر روانی این امر 165
- شیوه عملی در کارها 166
- 6 . استمرار کار 167
- انسان؛ عجول بالطبع 169
- اشاره 169
- 7. عجله در کار 169
- عجله ناپسند 170
- عجله پسندیده 171
- روایات و عجله در کارهای خیر 171
- قرآن و عجله در کارهای خیر 171
- اشاره 172
- 8 . حرص بر کار 172
- حرص ناپسند 172
- در تضمین روزی و منع حرص 172
- سیری ناپذیری انسان حریص 173
- پرکاری پیامبر خدا 174
- پرکاری اهل بیت علیهم السلام 174
- به تأخیر انداختن کارها 175
- کم کاری 175
- 9. کیفیت کار 176
- اشاره 176
- د) آداب و قراردادهای کار در ارتباط با دیگران 177
- 1. حُسن برخورد 177
- 2. مشورت 178
- اشاره 178
- روش مؤمنان 179
- حق مشاور و مشورت کننده 179
- ویژگی مشاور 179
- فایده های مشورت 180
- اشاره 181
- 3. همکاری 181
- ملاک همکاری 181
- 4. رعایت عدل و احسان 182
- 5. قرارداد 183
- اشاره 183
- 2. رعایت تناسب میان شغل و شاغل 184
- 1. مشخص بودن نوع کار 184
- 4. مزد کار 185
- 5. وکیل قرار دادن خدا 185
- 6 . عمل به تعهد 185
- اشاره 188
- فراگیر بودن مفهوم عهد 188
- 6 . وفای به عهد 188
- لزوم وفای به عهد 189
- اهمیت وفای به عهد 189
- انسان و بار امانت الهی 191
- اشاره 191
- امین بودن انبیای الهی 191
- امانت داری در نگاه علی علیه السلام 192
- 8 . راست گویی 193
- راستگویی و دیگر آداب 193
- اشاره 193
- سوگند برای نیرنگ 195
- سوگند 195
- نقض سوگند 195
- محدودیت های اختیار 196
- اشاره 196
- 9. اختیار و مسئولیت 196
- 10. نظم و انضباط 201
- اشاره 201
- تعریف انضباط 201
- تشویق و تنبیه 202
- انضباط اجتماعی 203
- اشاره 204
- ه) دیگر موضوع های مرتبط با آداب کار 204
- ابعاد فرهنگ 205
- تعریف فرهنگ کار 205
- اشاره 205
- فرهنگ کار از دیدگاه اسلامی 206
- نمود فرهنگ کار در جوامع اسلامی 207
- خداباوری؛ رمز پیروزی 208
- وظیفه دست اندر کاران 208
- اشاره 209
- تعریف وجدان کاری 209
- مفهوم کار 209
- 2. وجدان کاری 209
- مفهوم وجدان 209
- اشاره 210
- تأثیر وجدان کاری 210
- عوامل تأثیرگذار بر وجدان کاری 210
- 3. قانون کار 210
- مرجع رسیدگی به امور کارکنان 211
- اشاره 211
- اشاره 213
- اشاره 214
- 1. دنیازدگی و انکار معاد 214
- الف) آثار کارهای حرام 214
- اشاره 215
- 2. طغیان در «روزی» و غضب الهی 215
- 3. زراندوزی 215
- ب) منع انفاق 216
- الف) مال دوستی افراطی 216
- د) عذاب قیامت 217
- ج) کم فروشی 217
- ه ) دیگر آثار 218
- 4. ربا 218
- اشاره 218
- آثار زیان بار ربا 219
- جنگ با خدا و رسول 219
- پی آمدهای گسترش رباخواری 220
- سبک شمردن حرام 220
- هلاکت جامعه 220
- ترک شدن قرض الحسنه 221
- فرار از ربا 221
- ترک شدن واجبات 221
- اثر ربا در قیامت 222
- 5. رشوه 223
- 6 . داد و ستد چیزهای زیان آور و ناپاک 224
- قمار 224
- شراب 224
- اشاره 224
- آثار بد شراب و قمار در قرآن 225
- ب) آثار کارهای حلال 226
- کارهای مکروه 226
- اشاره 226
- یک - آثار معنوی کار 226
- 2. پرورش عقل 227
- اشاره 227
- 1. پر کردن وقت های بیکاری 227
- آثار معنوی فردی 227
- نقش تجارت در افزایش عقل 228
- 5. پاداش آخرتی 229
- آثار معنوی جمعی 229
- 4. تجلیل از افراد نمونه 229
- 3. نوآوری 229
- دو - آثار مادی کار 232
- اشاره 232
- آثار فردی 233
- اشاره 233
- 1. مالکیت خصوصی 234
- 2. حقوق و دستمزد 236
- تعریف ها 236
- آیات مرتبط با حقوق و دستمزد 237
- آثار اجتماعی 241
- انفاق 243
- انفاق؛ عامل نجات جامعه از هلاکت 243
- اشاره 245
- یک - رزاق بودن خداوند 245
- ب) تأکید قرآن بر توجه به رزاق بودن خداوند 245
- اشاره 245
- الف) مفهوم رزق 245
- ج) تضمین روزی 246
- د) برداشت منفی از تضمین روزی 247
- اشاره 247
- مستجاب نشدن دعا بدون کار 247
- اشاره 249
- روزی خوردن از بیت المال 249
- ه) گشایش و تنگی روزی 249
- 2. امتحان الهی 251
- 3. جلوگیری از سرکشی 252
- اشاره 253
- دو - گناه 253
- 4. عذاب الهی 253
- الف) روگردانی از یاد خدا 255
- نکته ها 256
- اشاره 257
- ب) کفران نعمت 257
- 1. داستان دو مرد غنی و فقیر 258
- 2. داستان چند باغدار 259
- 3. ناشکری قوم «سبا» و سیل ویرانگر 260
- 5. کفران نعمت های معنوی 261
- 4. داستان قریه ای ناسپاس 261
- 6. استدراج به وسیله نعمت 262
- اشاره 262
- تعریف استدراج 264
- ج) ظلم؛ عامل هلاکت جامعه 266
- اشاره 266
- عذاب قوم عاد 267
- عذاب فرعونیان 267
- عذاب قوم ثمود 267
- سه - عمل صالح 268
- اشاره 268
- الف) ایمان و تقوا 269
- اشاره 269
- 2. پایداری بر ایمان و روزی فراوان 270
- 1. گشودن برکت های آسمان و زمین 270
- 3. تقوا و روزی 271
- ب) شکر نعمت 272
- اشاره 272
- 1. شکر نعمت و گشایش زندگی 272
- ادای حق اللّه و افزایش روزی 273
- اشاره 274
- 2. مراتب شکر نعمت 274
- شکر زبانی 274
- شکر قلبی 274
- شکر عملی 274
- ج) دعا و استغفار 275
- اشاره 275
- 1. بشارت هود 276
- استغفار و فراوانی نعمت 276
- 2. بشارت نوح 276
- 3. خطبه درخواست باران 277
- 4. توصیه امام صادق علیه السلام 277
- د) هجرت 278
- یک - حدود الهی 279
- اشاره 279
- بخش نهم: سطح مطلوب زندگی 279
- اشاره 279
- الف) حد تکوینی 279
- دو - نفی فقر و نداری 280
- ج) حد اعتدال 280
- ب) حد تشریعی 280
- اشاره 282
- سه - نفی زراندوزی 282
- اشاره 283
- ب) بدترین آثار زراندوزی 283
- 1. نابودی دین و آخرت 283
- الف) ریشه زراندوزی 283
- 2. فقر و آثار بد آن برای دیگران 284
- ج) پیشگیری از زراندوزی 285
- اشاره 286
- چهار - در حد عفاف و کفاف 286
- الف) تشویق به زندگی در حد عفاف و کفاف 286
- اشاره 288
- ب) حد سطح زندگی 288
- 2. اسراف بالاترین حد 289
- آیات اسراف و تبذیر 289
- نشانه های اسراف کار 290
- 3. اقتصاد و میانه روی 291
- اشاره 291
- اهمیت اقتصاد و تدبیر در زندگی 292
- توصیه قرآنی 293
- ج) الگوهای زندگی در حد عفاف و کفاف 294
- 1. ترویج سطح مطلوب زندگی 298
- د) نقش دولت در سطح زندگی مردم 298
- اشاره 298
- 2. تأمین سطح مطلوب زندگی 299
- تأمین زندگی فردی 299
- اشاره 299
- سطح زندگی دولت مردان 299
- اشاره 300
- 3. ایجاد تعادل اجتماعی 300
- تأمین در سطح زندگی اجتماعی 300
- ایجاد اشتغال 301
- نتیجه گیری نهایی 302
- نتیجه 302
- کار و برنامه سازان رسانه 307
- پیشنهادها 310
- پرسش های کارشناسی 314
ج) نگرش قرآن به کار
اشاره
کار زمینه ساز اهداف مادی و معنوی انسان ها است. از این رو، ایجاد انگیزه کاری اهمیت ویژه ای دارد.
امروزه در عرصه جهانی، موضوع تشویق به کار بسیار مهم است. بی گمان هر کشوری بر اساس آرمان هایش می کوشد به این هدف دست رسی یابد.
ما با توجه به آرمان های قرآنی به بعضی از آیات و روایات در این زمینه اشاره می کنیم و نشان می دهیم که چگونه اسلام به عنوان یک دین کامل و نظام مند، به همه جنبه های زندگی توجه کرده و در هر زمینه ای کوشیده است انسان را به هدف والای خود متوجه سازد.
از دیدگاه قرآن، عالی ترین هدف انسان، رسیدن به کمال هر چه بیش تر است که به روح و روان او مربوط است. بهره گیری از دنیا و کارهای دنیایی نیز تا اندازه ای اهمیت دارد و مناسب است که تأمین کننده همین هدف والا باشد.
1. عبادی بودن کار
چون شاید برخی گمان کنند که کار با عبادت منافات دارد و بدین خاطر در پی کار نروند، در اسلام کارِ حلال، عبادت دانسته شده است.
رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:
الْعِبادَهُ سَبْعونَ جُزءً أَفْضَلُها طَلَبُ الْحَلالِ.(1)
1- . وسائل الشیعه، حرّ عاملی، ج 11، ص 12.