پاسخ های استاد مطهری (ره) به مسائل اجتماعی صفحه 202

هاویَه» (جایگاهش جهنم است). کسی که میزان هایش سنگین است: «فَهُوَ فی عیشَهٍ راضِیَهٍ»، (او در بهشت، زندگانی آسوده ای خواهد داشت). خودتان را اینجا وزن کنید، ببینید سبک اید یا سنگین. اینجا حضرت به طور کلّی دستور محاسبه می دهد، ولی در روایات ما تفسیر بیشتر این مطلب این است که فرموده اند: «لَیسَ مِنّا مَن لَم یُحاسِب نَفسَهُ فی کُلِّ یَومٍ؛ هر کسی که شبانه روز یک بار به حساب خودش رسیدگی نکند از ما نیست».(1)

15. عادت کردن به تفکر در تربیت و اصلاح چه جایگاهی دارد؟

یکی از عوامل اصلاح و تربیت نفس در تعلیمات اسلامی، عادت کردن به تفکر است. تفکر باید برای انسان عادت بشود. عادت کردن به تفکر، یعنی درباره هر کاری که انسان می خواهد تصمیم بگیرد، عادت داشته باشد که قبلاً و کاملاً روی آن کار فکر بکند. این از نظر اخلاقی نظیر محاسبه النفس است [یعنی] غیر از اینکه در هرکاری انسان باید قبلاً فکر کند، می گویند که در هر  شبانه روز ولو چند دقیقه هم [که بشود]، انسان باید به خودش مجال بدهد که درباره خودش فکر بکند و درباره کارهایی که باید در[باره] آن ها تصمیم بگیرد، بیندیشد.

در زمینه تفکر هم [روایات] خیلی داریم. در حدیثی درباره ابوذر [آمده است] که: «کانَ اَکثَرُ عبادَهِ اَبی ذَرّ التَفَکُّر؛ بیشترین عبادت ابوذر، فکر کردن بود. فکر کردن است که به انسان روشنایی می دهد و عبادت بی تفکر، ممکن است به صورت یک کار لغو و بیهوده درآید.(2)