پاسخ های استاد مطهری (ره) به مسائل اجتماعی صفحه 80

ربا

1. جایگاه ربا را در قرآن و حدیث بیان کنید؟

تعبیرهایی در بعضی احادیث [به ویژه] احادیث شیعه وجود دارد که تا حدودی ربا را به همان ربای مصرفی محدود می کند، ولی به نظر می رسد که در آیات قرآن چنین نیست. البته از بعضی آیات قرآن می توان [دریافت] که منظور قرآن، قرض هایی است که در مورد درماندگان باید داد. چون در بعضی جاها، ربا را در مقابل صدقه می آورد؛ «یَمحَقُ اللّهُ الرّبوا وَ یُربیِ الصَّدَقاتِ». جاهایی هم هست که ربا را در مقابل بیع قرار می دهد. یکی دو جا هست که تعبیر به ظلم می کند. در این مورد، اگر نظر [قرآن] به مبارزه با بی رحمی و قساوت جامعه بود و می خواست بگوید جای رحم کردن است و جای این است که از منفعت و حق مشروعتان بگذرید، دیگر معنی نداشت که تعبیر به ظلم کند و بگوید: «فَلَکُم رُؤُسُ اَموالِکُم لاتَظِلمونَ وَ لاتُظلَمونَ.» قرآن راجع به کسانی که قبلاً قرض ربوی داده بودند، فرمود که همان رأس المال ها؛ یعنی عین مالتان را بگیرید و حق ندارید سودها را بگیرید. آن وقت «لا تَظلِمونَ وَ لا تُظلمَونَ»؛ نه شما ظلم می کنید با گرفتن سود و نه مظلوم واقع می شوید با از دست دادن سرمایه آن.

از این تعبیر قرآن به نظر می رسد که اساسا قرآن، سود گرفتن از قرض را ظلم می داند و می دانیم که ظلم؛ یعنی گرفتن چیزی بدون حق و بدون یک مجوّز. البته مجوز طبیعی، نه مجوز قانونی. در واقع، عدل هم؛ یعنی به هر مستحقی آنچه را که استحقاق دارد، بدهیم. ظلم هم تجاوز به حقوق دیگران