پاسخ های استاد مطهری (ره) به مسائل اجتماعی صفحه 99

آیا عقدهای مستحدث و جدید را باید عقد لازم بدانیم یا عقد جایز؟ این مسئله نیز در فقه مطرح است که اصل اولی در همه عقدها، لازم بودن است مگر اینکه دلیلی بر جایزبودن داشته باشیم. بنابراین، اگر ما معامله بیمه را معامله بی مانعی تشخیص دهیم، معامله غیر قابل برگشت هم هست؛ یعنی بیمه گر یا بیمه گزار حق ندارد بعد از بستن قرارداد معامله، آن را به هم بزند؛ مگر دو طرف حاضر بشوند. در این صورت، [به ]آن، «اِقامه یا تقایُل» [گویند]؛ یعنی دو طرف می خواهند معامله را به هم بزنند. دو طرف می توانند هر عقد لازمی را به هم بزنند، ولی خاصیت عقد لازم این است که یک طرف به تنهایی نمی تواند آن را به هم بزند. پس، از جمله خصوصیات عقد بیمه _ اگر بیمه را یک عقد جداگانه بدانیم _ این است که عقد لازم هم هست.(1)

10. آیا بیمه، معامله معلوم است؟

از اصول مسلّم فقه ما این است که در متن قرارداد و در هیچ عقدی نباید جهالت و حالت شانس وجود داشته باشد؛ یعنی معامله باید با چشم باز و از روی دانایی صورت بگیرد. مثلاً اگر در عقد نکاح، پدری به وکالت از دو دختر خود، به مردی بگوید من یکی از دو دختر خویش را به عقد ازدواج تو در می آورم، او هم بگوید قبول کردم و بعد انتخابش با آن پدر یا با خود زوج باشد، چون [این عقد ]یک امر مجهول است، باطل [می شود].

ممکن است کسی در باب بیمه بگوید این عقد، معاوضه ای میان دو امر مالی است: از یک طرف، حق بیمه ای که بیمه گزار می دهد و از طرف دیگر،