سیره اخلاقی علما صفحه 56

ص:64

حجره ام را می­بستم و شروع به مطالعه و حاشیه نویسی و تصحیح می کردم تا اذان صبح. بعد از نماز صبح، صورتم را بر روی کتاب می گذاشتم و لحظه­ای می­خوابیدم تا آفتاب طلوع می­کرد و آن گاه تا ظهر به تدریس می­پرداختم. بعد از ظهر هم به درس می­رفتم و درس می خواندم. بسیاری از مواقع از سر راه، نانی ­­می گرفتم و می­خوردم. چون اغلب برای مطالعه، روغن چراغ نداشتم، اتاقی بلند گرفته بودم که درهای متعدد داشت و در آن می­نشستم و زیر نور ماه کتابم را می گشودم و می­خواندم و چون ماه دور می­زد، دری دیگر را که رو به ماه داشت، می­گشودم و کتاب می­خواندم. دو سال همین کار را کردم تا آنجا که چشمانم ضعیف شد».(1)

٭ ٭ ٭

مرجع عالی قدر، آیت الله فاضل لنکرانی، درباره پشتکار علمی حاج شیخ محمدتقی ستوده می­فرماید: «ایشان کسی بود که خودش را وقف تدریس کرده بود و در این زمینه من از ایشان به عنوان یک مثل (نمونه) یاد می­کنم. ایشان کاری می­کرد که شاید ما نمی توانستیم انجام دهیم؛ یعنی از ساعت هشت صبح که روی منبر تدریس می­رفتند، تا ساعت یازده، سه درس پشت سر هم می­گفتند، که ما چنین قدرتی نداشتیم».(2)

٭ ٭ ٭

جلال الدین همایی، در مصاحبه­ای رادیویی نقل کرده است: در شهر اصفهان، در خدمت آیت الله حاج شیخ­ هاشم قزوینی درس می­خواندم. روزی هنگام درس، حال ایشان به هم خورد و بر زمین افتاد و بی هوش شد. پزشکی برای ایشان آوردم و به تجویز پزشک آب قندی به