- مقدمه 1
- اشاره 6
- ام اَیْمَن 7
- أم علی همسر شهید [اول (م786ق)] «ره» 8
- حمیده دخترمولانا محمد شریف بن شمس الدین محمد رویدشتی اصفهانی 8
- حُسْنیه 10
- فاطمه دختر شیخ محمد بن احمد بن عبداللّه بن حازم عکبری 10
- آمنه خاتون دختر ملا محمد تقی مجلسی 11
- دختر شیخ علی منشار 11
- دختر مسعود ورّام 12
- دختر سیّد مرتضی 13
- مادر سید بن طاووس 13
- خواهر ملا رحیم اصفهانی 14
- دختران شیخ طوسی 14
- سیده سکینه دختر مکرمه مولانا حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام 14
- شرح نهج البلاغه ابن میثم به خط زنی فاضل 14
- اشاره 16
- ابو اسحاق بن بحیراصفهانی 17
- ابو احمد موسوی 17
- ابو اسامه 17
- ابو اسحاق سَبیعی 18
- ابوالاسود دئَلی / دُؤَلی 24
- «باب باء» 24
- ابو ایّوب انصاری [52ه / 672م، نام او خالدبن زید خزرجی است] 24
- ابو البدر 24
- ابوالبرکات 27
- ابوبکر گرگانی 28
- ابوبکر خوارزمی 28
- ابوالبرکات خوزی 31
- ابوالبرکات مشهدی 31
- ابوالبرکات مشهدی / علوی 32
- ابوبکر تایبادی 32
- ابوبکر بن دُرید ازدی 33
- ابوبکر جعابی 33
- ابوبکر دوری 33
- ابوبکر بن عیّاش 34
- ابوبکر صولی 34
- ابوبکر مدائنی کاتب 34
- «باب تاء» 35
- ابوالتحف 35
- ابوبکر قاضی 35
- ابوتراب حسنی 36
- ابو تراب بن رؤیه قزوینی 36
- ابوتراب خطیب 36
- «باب جیم» 37
- ابو تمّام 37
- ابو جعفر 37
- ابو جعفر بن رستم طبری 38
- ابو جعفر بن فقیه أمیرکا بن أبو النجمی مصدری مقیم قریه جنبده 38
- ابو جعفر بن جریر طبری 38
- ابو جعفر اشعری 38
- ابو جعفر طوسی 39
- ابو جعفر طوسی متأخر 39
- ابو جعفر بن محسن حلبی 39
- ابو جعفر کمیح 39
- ابو جعفر بن مولانا محمد امین استرآبادی 40
- ابو جعفر بن مهدی بن عابد ابوالحرب حسینی مرعشی 40
- ابو جعفر نیشابوری 40
- ابو جعفر بن معیّه حسنی 40
- ابو جعفریون 41
- ابو جعفر بن هارون بن موسی تلعکبری 41
- ابو جعفر بن قِبَهْ 41
- ابو حاتم رازی 42
- ابو حبیش متکلم 42
- «باب حاء» 42
- ابو الجود بن نصراللّه تتوی 42
- ابوالحسن بن احمد شاذان 43
- ابوالحسن فقیه شاذانی 43
- ابوالحسن 43
- ابوالحسن بن ملا احمد ابیوردی کاشانی 44
- ابوالحسن ایادی 45
- ابوالحسن کاشی 45
- ابوالحسن باوردی 46
- ابوالحسن بغدادی سورائی بزاز 46
- ابوالحسن شرفه 46
- ابوالحسن بصروی 47
- ابوالحسن سمری 47
- ابوالحسن بصری کاتب 47
- ابوالحسن بکری 48
- ابوالحسن خازن 49
- ابوالحسن بن سعدویه قمی 51
- ابوالحسن راوندی 51
- ابوالحسن بن شاذان 51
- ابوالحسن فارسی 52
- ابوالحسن بن صفّار 52
- ابوالحسن سمسی 52
- ابوالحسن طبری 52
- ابوالحسن شعرانی 53
- ابوالحسن بن عریضی 53
- ابوالحسن بن طباطبا علوی شاعر 54
- ابوالحسن بن طباطبا علوی 55
- ابوالحسن بن علوان حسینی شامی عاملی 55
- ابوالحسن بن علی بن محمد بن مهدی 55
- ابوالحسن بن شیخ ابوالقاسم زیدبن حسین بیهقی 56
- ابوالحسن فراهانی شیرازی 56
- ابوالحسن قاینی 58
- ابوالحسن لؤلؤیی 60
- ابوالحسن کیدری 60
- ابوالحسن منصوری 60
- ابوالحرب بن علی حسینی 60
- ابوالحسن مجاشعی 61
- ابوالحسن موسوی عاملی 61
- ابوالحسن علی بن ابی طالب هموسه فرزادی 61
- سید ابوالحسن بن نورالدین علی بن علی بن حسین بن ابی الحسن موسوی عاملی جبعی 62
- ابوالحسن نحوی 62
- ابوالحسین بن ابو جیّد قمی 62
- ابوالحسن نحوی 62
- ابوالحسین بن علی بن مرائی علوی 63
- ابوالحسین بن احمد قمی 63
- ابوالحسین راوندی 63
- ابوالحسین بن احمد عطّار 63
- ابوالحسین بن محمد بن ابی سعید 64
- ابوالحمد 64
- ابوالحسین وارانی 65
- ابوالحسین نصیبی 65
- «باب خاء» 65
- ابو خلیفه 65
- ابوالحسین بن مهلوس علوی موسوی 65
- ابودَجانه 66
- «باب ذال» 67
- ابوالدنیا 67
- ابوذر [ت 32ه / 652م] 67
- «باب را» 68
- ابوالرضا حسینی راوندی 68
- ابوالربیع شامی عاملی 68
- ابوالرضا حسنی راوندی 68
- «باب سین» 69
- ابوسعد بن حسن صلتی 69
- ابوسعد بن طاهر 69
- ابوزید کبابکی کحی حسینی گرگانی 69
- ابوالسعادات 69
- ابوسعید خُدَری 70
- ابوسعد [بن] فرخان، نزیل کاشان 70
- ابوسعید خزاعی 70
- ابوسعید نیشابوری 70
- ابوسهل بغدادی 71
- ابو سلیمان فخرالدین داوود بن ابوالفضل مولانا تاج الدین محمد بن داوود 71
- ابوالشرف اصفهانی 73
- «باب شین» 73
- «باب صاد» 74
- ابوصابر بن احمد 74
- ابوصالح حلبی 74
- ابوالصلت بن عبدالقاهر 75
- ابوالصلاح حلبی 75
- ابو صمصام 75
- «باب طا» 76
- ابوطالب بن امیر ابوالفتح حسینی 76
- ابوطالب استرآبادی 76
- ابوصمصام بن معبد حسینی 76
- ابوطالب بن شیخ اسماعیل رازانی 77
- ابوطالب استرآبادی 77
- ابوطالب امامی اصفهانی 78
- ابوطالب حسینی بسی 79
- ابوطالب استرآبادی 79
- ابوطالب حسینی قصبی 79
- ابوطالب تبریزی 79
- ابوطالب بن غرور 80
- ابوطالب بن رجب 80
- ابوطالب، والد ارجمند حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام 80
- ابوطالب بن عبدالسمیع 80
- ابوطالب هاشمی 81
- ابوطالب هروی 81
- ابوطالب بن مهدی علوی سیلقی 81
- «باب عین» 82
- ابوطیب 82
- ابوالعباس مستغفری 82
- ابو عبداللّه 83
- ابوالعباس بن نوح 84
- ابو عبدالرحمن مسعودی 84
- ابو عبدالرحمن بزوفری 84
- ابو عبداللّه بزوفری 84
- ابو عبداللّه بن شاذان 84
- ابو عبداللّه بن خمری خزّاز 85
- ابو عبداللّه بن حمّاد انصاری 85
- ابو عبداللّه بزوفری 85
- ابو عبداللّه حلوانی 85
- ابو عبداللّه دوریستی 86
- ابو عبداللّه بن فارسی 86
- ابو عبداللّه قزوینی 86
- ابو عبداللّه معروف به نعمت 86
- ابو عبداللّه دوریستی 87
- ابو عبداللّه بن محمّد حسنی 87
- ابو عبداللّه مرزبانی 87
- ابو عبداللّه نیشابوری 87
- ابو العلاء حافظ 88
- ابو علی محمد بن منصور حسینی 88
- ابو علی 88
- ابو عفان بن احمد بن بندار 88
- ابو العتاهیه 88
- ابو علی بزوفری 89
- ابو عمرو زاهد 89
- ابو علی تنوخی 90
- ابو علی طبرسی 90
- ابو علی بن طاهر سیوری 90
- ابو علی بن جنید 90
- ابو علی بن حمزه موسوی 90
- ابو عیسی زرّاق 91
- ابو علی صولی 91
- ابو علی موضح 91
- ابو علی طوسی 91
- ابو علی بن محمد بن اشعث کندی کوفی 92
- ابو علی بن همّام 92
- ابو عمروبن مهدی 92
- ابو غالب بن ابو هاشم حسینی مرعشی 93
- ابو غالب زراری 93
- «باب غین» 93
- ابو غانم بن ابو غانم بن ابو علی جوانه 94
- ابو غالب بن علی بن قسوره 94
- ابو غیاث بن بسطام 95
- ابو غانم عُصمی هروی 95
- ابو غانم علی بن ابوطالب جوانی 95
- ابوالفتح بن امیر مخدوم حسینی قزوینی عربشاهی 96
- ابوالفتح بستی 98
- ابوالفتوح 98
- ابوالفتح حفّار 98
- ابوالفتح کراچکی 98
- ابوالفتح بن حسین بن ابوبکر اربلی 98
- ابوالفتوح رازی 99
- ابوالفضل 99
- ابوالفضل صابونی 100
- ابوالفضل جعفی 100
- ابوالفضل شعبی 100
- ابوفراس حمدانی 100
- ابوالفضل طبرسی 101
- ابوالفضل صابونی معروف به ابن ابوالعباس عامری 101
- ابوالفضل کرمانی 101
- ابوالفتح شرفه 102
- ابوالفرج بن ابو قرّه 103
- ابوالفتح واسطی 103
- ابوالفتح متولّی مسجد جامع کوفه 103
- ابوالفضل حصکفی شاعر 103
- ابوالفتح صیداوی 103
- ابوالفضل حسینی سروی 104
- ابوالفتح بن جلی 104
- ابوالفضل بن محمد هروی 104
- ابوالفتح بن جندی 105
- «باب قاف» 105
- ابوالقاسم بن اسماعیل بن عنان کتبی ورّاق حلّی 105
- ابوالقاسم جرفادقانی (گلپایگانی) 106
- ابوالقاسم بن ابو محمد بن منتهی حسینی مرعشی 106
- ابوالقاسم 106
- ابوالقاسم حسکانی 106
- ابوالقاسم تنوخی 106
- ابوالقاسم دارمی 108
- ابوالقاسم بن طی عاملی 108
- ابوالقاسم الروحی 108
- ابوالقاسم تبریزی اسکوئی 108
- ابوالقاسم دعبلی 109
- ابوالقاسم فندرسکی موسوی حسینی 109
- ابوالقاسم بن سهل واسطی عدل 109
- ابوالقاسم کوفی 113
- ابوالقاسم بن شبل و کیل بن اسد 114
- ابوالقاسم بن محمد تنوخی 114
- ابوالقاسم بن کمیح 114
- ابوالقاسم وزیر مغربی 115
- ابوالقاسم بن محمد 115
- ابوالقاسم بن محمد بن ابوالقاسم حاسمی 115
- ابولؤلؤ 119
- «باب لام» 119
- ابواللطیف بن احمد بن ابولطیف زرقویه 120
- ابوالمحاسن گرگانی 121
- ابوالمکارم 121
- ابوالمحاسن رویانی 121
- ابومحمد اطروش 123
- ابومحمد فحّام 123
- ابومحمد بن ابوالفتح واسطی 123
- ابومحمد بن حسن بن محمد بن نصر 123
- ابومحمد بن حسن بن داوود قمی 124
- ابومحمد بن حسن بن عبدالواحد زربی 124
- ابومحمد کرخی 124
- ابومحمد صیمری 124
- ابومحمد عفجری 125
- ابومحمد بن منتهی مرعشی 125
- ابومخنف 125
- ابومطهر صیدلانی 126
- ابومعبد حسینی 126
- ابوالمعالی بن بدرالدین حسن حسینی استرآبادی 126
- ابومحمد علوی 126
- ابومحمد فحّام 127
- ابوالمفضل شیبانی 127
- ابوالمفاخر بن محمد رازی[شیخ شمس الدین -] 127
- ابوالمفضل 127
- ابومنصور بن عبداللّه 128
- ابوالمکارم بن زهره 128
- ابومنصور سکری 128
- ابومنصور طبرسی 128
- ابو منصور پسر عموی سید رضی الدین، علی بن طاووس حسنی 129
- ابومنصور عکبری 129
- ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی 129
- ابومحمد حسینی 130
- ابومحمد محمدی 131
- ابومحمد مجدی 131
- ابومحمد حسینی قائنی 133
- ابوالنجف مصری 134
- «باب نون» 134
- ابومحمد بن حسن بن زبیب الدین، ابوطالب بن ابوالمجد یوسفی 134
- ابو نصر غاری 135
- ابو نعیم 135
- أبو نصر 135
- ابوالنعیم 136
- ابوالنعیم بن محمد بن کاشانی 137
- ابونواس 137
- «باب واو» 139
- ابوالولی بن محمد هادی حسینی شیرازی 139
- ابوالولی بن شیرازی 139
- ابوالولی بن شاه محمود انجوی 140
- «باب ها» 141
- ابوهاشم علوی 141
- ابوالهیثم بن تَیَّهانْ 143
- ابویزید ثانی بسطامی 144
- «باب یاء» 144
- ابویزید بن شریعه الدین محمد زاکانی 145
- ابویعلی 146
- ابویعلی بن حیدر بن مرعش مرعشی 147
- ابویعلی بن ابو هیجاء علوی عمری 147
- ابویعلی بن علی بن عبداللّه بن احمد جعفری 148
- ابویعلی هاشمی عباسی 148
- اشاره 149
- ابن ابی ثلج 150
- ابن ابو جیّد قمی 150
- ابن ابرز حسینی 150
- ابن ابی جامع 151
- ابن اشناس 151
- ابن ابی الصلت 151
- ابن ادریس 151
- ابن ابی شیبه 151
- ابن ابی عمیر 152
- ابن ام مکتوم 152
- ابن ابی عقیل 152
- ابن اعلم 152
- ابن اقساسی 153
- ابن ابی قرّه 154
- ابن ابی العزّ 154
- ابن ابی اوس 154
- «باب باء» 154
- ابن برّاج 154
- ابن باقی 155
- ابن بابویه 156
- ابن بطریق 156
- ابن بدر همدانی کوفی 156
- بابا شجاع الدین 156
- ابن جمهور لحساوی 157
- ابن تیّهان 157
- «باب جیم» 157
- ابن جنید 159
- ابن جوالیقی 159
- ابن حجاج 160
- ابن حاشر 160
- ابن حمزه 160
- ابن حمّاد علوی حسینی 160
- ابن حمزه 161
- «باب خا» 162
- ابن خیّاط عاملی 162
- ابن داوود 163
- ابن درید 163
- «باب دال» 163
- «باب را» 164
- «باب زا» 164
- ابن زریک 164
- ابن راوندی 164
- ابن زهره 165
- بنو زهره 165
- ابن سکون 166
- «باب سین» 166
- ابن سکّیت 166
- ابن شرفشاه حسینی 167
- «باب شین» 167
- ابن شریفه و اسطی 168
- ابن شهریار خازن 168
- ابن شهرآشوب 169
- «باب صاد» 169
- ابن صائغ 169
- ابن طاووس 170
- «باب طاء» 170
- ابن طیّ 171
- ابن عبدالعالی 172
- ابن نوبخت 172
- «باب ظاء» 172
- «باب عین» 172
- ابن عقده 173
- ابن عباس 173
- ابن عمید 173
- ابن عبدون 174
- ابن علقمی 174
- ابن عقیل 174
- ابن عیسی رمانی 175
- ابن عین زربی 176
- ابن العشره الکرکی 176
- ابن عصام 176
- ابن عودی 177
- ابن عیّاش 177
- ابن قضاعه 178
- ابن فهد 178
- «باب قاف» 178
- «باب میم» 179
- ابن قولویه 179
- ابن مکی 179
- ابن کمال پاشا 179
- ابن قدامه 179
- ابن میثم 180
- ابن مطهر 180
- ابن محمود 180
- ابن متّوج 180
- ابن مسعود 181
- ابن معافی 181
- ابن معلّم 181
- ابن معیّه 182
- ابن ماهیار 182
- ابن نجّار 182
- «باب نون» 182
- ابن نما 183
- ابن نجد 183
- بنی نوبخت 184
- ابن نوبخت 184
- «باب هاء» 185
- ابن همام 185
- اشاره 186
- یادداشتهای مترجم 199
- اشاره 202
می شود پدرش مؤیدالدین، شاگرد محقق است. و ابن ابی الحدید نهج البلاغه را به پیشنهاد مؤیدالدین و به نام او شرح کرده است. گویند نخستین کسی که وزارت مستعصم را عهده دار شد، نصیرالدین محمد ناقد بود که پیش از این هم وزیر پدرش، مستنصر باللّه
بود و پس از دو سال که از وزارت او گذشت، مؤیدالدین علقمی به وزارت وی گمارده شد. و آغاز وزارت مؤیدالدین، سال 642ه . ق بود و مدت چهارده سال، وزارت مستعصم را عهده دار بود. تا اوائل صفر سال 656ه . ق که مستعصم به امر هولاکوخان کشته شد و دولت بنی عباس منقرض گردید.
خلاصه کلام: آن که شرف الدین ابوالقاسم، فاضلی کامل وامامی مذهب و مجتهد بود. و چنان که نوشته شد پدرش مؤیدالدین، هولاکو و لشکریانش را به تسخیر بغداد تشویق نمود. و به جهت تعصب دینی که داشت خلیفه عباسی را از پای در آورد و چگونگی قتل او مشهور است. و در کتاب های تاریخ، ویژه تاریخ وصاف جریان قتل او
نوشته شده است.
شرف الدین، فرزند وزیر مؤیدالدین، محمد بن علقمی که شاگرد محقق و پدر علامه حلّی است، از مشایخ اجازات است.اکنون نهر علقمی معروف یا منسوب به جد ایشان، محمد علقمی است و یا منتسب به وزیر مؤیدالدین، پدر مترجم حاضر می باشد.
ابن عیسی رمانی
(شیخ -) در جایی دیدم، وی، از علمای متأخر شیعه است واین شخص علی بن عیسی رمانی نحوی متکلم که استاد شیخ مفید فارسی بوده نمی باشد. یکی از فضلا در رساله فارسی خود گوید: شیخ بن عیسی رمانی مفسّر یکی از رجال شیعه است و دختر زاده شیخ طوسی می باشد و شاگرد دائیش ابو علی بن شیخ طوسی است. و از مضامین کتاب های جدش شیخ طوسی، کمال اطلاع داشته است و از تألیفات او کتاب کشف الغمه فی فضائل الائمه است و تألیفات دیگر هم دارد.(1)
1- شیخ آقا بزرگ در زندگینامه شیخ طوسی ص 78 گوید: به نظر می رسد ابن رمانی که از پیشوایان بزرگ شیعی و از مفسران و نحویان و فقیهان و متکلمان به شمار می آمده همان ابوالحسن علی بن عیسی بن علی بن عبداللّه سامرایی بغدادی واسطی، معروف به ابن رمانی یا به ابوالحسن وراق و ملقب به اخشیدی بوده باشد. وی صاحب تفسیر کبیر است که در کتاب الذریعه 4/275 از آن نام برده ایم. وی به سبب تلمذ نزد ابن اخشید به اخشیدی ملقب گشته و بنابر انتسابش به قصر رمان در واسط به رمانی معروف شده است. ابن ندیم در کتاب الفهرست /94، یاقوت حموی در معجم البلدان 14/283 و معجم الادباء، 4/73 - 78، خطیب بغدادی در کتاب تاریخ بغداد 12/16، عسقلانی در کتاب لسان المیزان 4/248، شیخ عباس قمی در الکنی والالقاب 2/251 به صراحت متفقند که او در سال 296ه .ق تولد و در سال 384ه . ق وفات یافته است. بنابراین وفات وی یکسال پیش از تولد شیخ طوسی اتفاق افتاده است، پس این شخص چگونه می تواند نواده شیخ طوسی بوده باشد؟ جالبتر اینکه خود شیخ در مقدمه تفسیر التبیان از تفسیررمانی به نیکی یاد کرده و گفته است: از کسانی که این راه را با موفقیت طی کرده اند محمد بن بحر ابو مسلم اصفهانی وعلی بن عیسی رمانی را می توان نام برد که کتابهای خود را در این زمینه به بهترین وجه نگاشته اند.