کتابخانه بالقرآن

ریاض العلماء و حیاض الفضلاء صفحه 66

صفحه 66

«باب دال»

ابودَجانه

سَماک بن خُراشَه انصاری از اصحاب بنام رسول خدا صلی الله علیه و آله و صاحب حرز معروفی است که برای دفع جن به کار برده می شود.(1) و برخی حرز مزبور را، ساختگی می دانند. ابو علی طبرسی در مجمع البیان ذیل قصه جنگ احد در سوره مبارکه آل عمران، اسم ابو دجانه را به طوری که ما نوشتیم یاد آوری کرده است و همچنین در تفسیر علی بن ابراهیم

و روضه کافی و کتابهای دیگر به همین نام اشاره شده است.

و از روضه کافی به مناسبت جنگ احد، خوبی حال و درستی رفتار او هویداست. فاضل استرآبادی در رجال کبیرش او را مقبول القول (پسندیده گفتار و راستگو) معرفی کرده است و به همین مناسبت، نام او را در این بخش از کتاب که ویژه شیعه امامیه است یاد کرده ایم.

یکی از فضلا «دجانه» را به تخفیف دال بی نقطه مفتوح یا مضموم ضبط کرده است و «سماک» را به فتح سین و تخفیف میم و «خُراشه» را با خای نقطه دار مضموم یا مفتوح و تخفیف راء بی نقطه و شین و هاء آخر ضبط نموده است.(2)

1- حرز مزبور در کتاب منهاج العارفین، ص 519 آورده شده است و دو قسم صغیر و کبیر آن را در آن جا یاد کرده است و می نویسد: این حرز را که به حرز ابو دجانه معروف است برای ایمنی از جن و شیاطین همراه باید داشت. حرز صغیر که مختصری بیش نیست اول آن پس از بسمله هذا کتاب محمد رسول اللّه و کبیر آن پس از بسمله الحمدللّه الذی خلق السموات والارض و در کتاب مجمع الدعوات هم حرز ابو دجانه ذکر شده است -م.
2- ابن اثیر در اسدالغابه 2/352 گوید: ابو دجانه سماک بن اوس بن خراشه خزرجی انصاری مشهور به ابو دجانه، جنگ بدر واحد و همگی غزوات را در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و آله دریافته است و در احد، رسول خداخطاب به اصحاب فرموده کیست که این شمشیر را بگیرد و حق آن را ادا سازد؟ تنها ابو دجانه پیش آمد و گفت من حاضرم حق آن را ادا کنم و پرسید حق آن چیست؟ فرمود آن قدر بر دشمنان خدا فرود آوری که از کار بیفتد. ابو دجانه شمشیر را گرفت وبه میدان رفت و رجز خواند و به نبرد برخاست. ابو دجانه از دلاوران صدر اسلام بود و در جنگها دستمال قرمز رنگی به سر می بست و آماده جنگ می شد. روز احد همان دستمال را بر سر بست و با تبختر و تکبر تمام برابر با دشمنان ظاهر شد. رسول خدا فرمود: این گونه راه رفتن مبغوض خداست مگر در برابر دشمن. ابو دجانه از فضلا و اصحاب نامدار رسول خدا بود. روز یمامه را هم درک نمود و سختیهای بسیار در آن جنگ دید. در آن روز مسلمانان پشت دیوار باغ بنی حنیفه جنگ می کردند و بر مشرکان دست پیدا نمی کردند. ابو دجانه گفت: مرا از پشت دیوار به درون باغ پرتاب کنید و بر اثر آن پایش شکست و در عین حال به نبرد با مخالفان پرداخت تاپشت در باغ آمد، در را گشود و مسلمانان وارد باغ شدند. جمعی گفته اند ابو دجانه در همان روز شهید شد و بعضی گویند زنده بود تا در جنگ صفین در رکاب حضرت به دست هواخواهان معاویه به شهادت رسید. حرزی که به وی منسوب است، سند معتبری ندارد.[اسدالغابه] در باب کنی 5/184 نوشته است. ابو دجانه از مردم سعد بن عباده است و در یکی از اجدادش به نام طریف به یکدیگر پیوند پیدا می کنند. ابو دجانه در جنگ یمامه همراه با عبداللّه بن زید و وحشی در کشتن مسیلمه کذاب شرکت داشت - م.