- مقدمه 1
- اشاره 6
- ام اَیْمَن 7
- حمیده دخترمولانا محمد شریف بن شمس الدین محمد رویدشتی اصفهانی 8
- أم علی همسر شهید [اول (م786ق)] «ره» 8
- حُسْنیه 10
- فاطمه دختر شیخ محمد بن احمد بن عبداللّه بن حازم عکبری 10
- آمنه خاتون دختر ملا محمد تقی مجلسی 11
- دختر شیخ علی منشار 11
- دختر مسعود ورّام 12
- دختر سیّد مرتضی 13
- مادر سید بن طاووس 13
- شرح نهج البلاغه ابن میثم به خط زنی فاضل 14
- دختران شیخ طوسی 14
- خواهر ملا رحیم اصفهانی 14
- سیده سکینه دختر مکرمه مولانا حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام 14
- اشاره 16
- ابو اسحاق بن بحیراصفهانی 17
- ابو اسامه 17
- ابو احمد موسوی 17
- ابو اسحاق سَبیعی 18
- ابو البدر 24
- ابو ایّوب انصاری [52ه / 672م، نام او خالدبن زید خزرجی است] 24
- ابوالاسود دئَلی / دُؤَلی 24
- «باب باء» 24
- ابوالبرکات 27
- ابوبکر گرگانی 28
- ابوبکر خوارزمی 28
- ابوالبرکات خوزی 31
- ابوالبرکات مشهدی 31
- ابوالبرکات مشهدی / علوی 32
- ابوبکر تایبادی 32
- ابوبکر بن دُرید ازدی 33
- ابوبکر جعابی 33
- ابوبکر دوری 33
- ابوبکر صولی 34
- ابوبکر مدائنی کاتب 34
- ابوبکر بن عیّاش 34
- ابوالتحف 35
- ابوبکر قاضی 35
- «باب تاء» 35
- ابوتراب خطیب 36
- ابوتراب حسنی 36
- ابو تراب بن رؤیه قزوینی 36
- ابو جعفر 37
- ابو تمّام 37
- «باب جیم» 37
- ابو جعفر بن جریر طبری 38
- ابو جعفر بن فقیه أمیرکا بن أبو النجمی مصدری مقیم قریه جنبده 38
- ابو جعفر اشعری 38
- ابو جعفر بن رستم طبری 38
- ابو جعفر طوسی متأخر 39
- ابو جعفر کمیح 39
- ابو جعفر بن محسن حلبی 39
- ابو جعفر طوسی 39
- ابو جعفر بن مولانا محمد امین استرآبادی 40
- ابو جعفر بن مهدی بن عابد ابوالحرب حسینی مرعشی 40
- ابو جعفر نیشابوری 40
- ابو جعفر بن معیّه حسنی 40
- ابو جعفر بن هارون بن موسی تلعکبری 41
- ابو جعفر بن قِبَهْ 41
- ابو جعفریون 41
- ابو حبیش متکلم 42
- ابو حاتم رازی 42
- «باب حاء» 42
- ابو الجود بن نصراللّه تتوی 42
- ابوالحسن فقیه شاذانی 43
- ابوالحسن 43
- ابوالحسن بن احمد شاذان 43
- ابوالحسن بن ملا احمد ابیوردی کاشانی 44
- ابوالحسن ایادی 45
- ابوالحسن کاشی 45
- ابوالحسن بغدادی سورائی بزاز 46
- ابوالحسن باوردی 46
- ابوالحسن شرفه 46
- ابوالحسن بصری کاتب 47
- ابوالحسن بصروی 47
- ابوالحسن سمری 47
- ابوالحسن بکری 48
- ابوالحسن خازن 49
- ابوالحسن راوندی 51
- ابوالحسن بن شاذان 51
- ابوالحسن بن سعدویه قمی 51
- ابوالحسن فارسی 52
- ابوالحسن بن صفّار 52
- ابوالحسن سمسی 52
- ابوالحسن طبری 52
- ابوالحسن شعرانی 53
- ابوالحسن بن عریضی 53
- ابوالحسن بن طباطبا علوی شاعر 54
- ابوالحسن بن علی بن محمد بن مهدی 55
- ابوالحسن بن طباطبا علوی 55
- ابوالحسن بن علوان حسینی شامی عاملی 55
- ابوالحسن فراهانی شیرازی 56
- ابوالحسن بن شیخ ابوالقاسم زیدبن حسین بیهقی 56
- ابوالحسن قاینی 58
- ابوالحسن کیدری 60
- ابوالحسن لؤلؤیی 60
- ابوالحرب بن علی حسینی 60
- ابوالحسن منصوری 60
- ابوالحسن مجاشعی 61
- ابوالحسن علی بن ابی طالب هموسه فرزادی 61
- ابوالحسن موسوی عاملی 61
- ابوالحسین بن ابو جیّد قمی 62
- سید ابوالحسن بن نورالدین علی بن علی بن حسین بن ابی الحسن موسوی عاملی جبعی 62
- ابوالحسن نحوی 62
- ابوالحسن نحوی 62
- ابوالحسین بن احمد عطّار 63
- ابوالحسین بن علی بن مرائی علوی 63
- ابوالحسین راوندی 63
- ابوالحسین بن احمد قمی 63
- ابوالحمد 64
- ابوالحسین بن محمد بن ابی سعید 64
- «باب خاء» 65
- ابو خلیفه 65
- ابوالحسین نصیبی 65
- ابوالحسین بن مهلوس علوی موسوی 65
- ابوالحسین وارانی 65
- ابودَجانه 66
- ابوالدنیا 67
- «باب ذال» 67
- ابوذر [ت 32ه / 652م] 67
- ابوالرضا حسینی راوندی 68
- «باب را» 68
- ابوالربیع شامی عاملی 68
- ابوالرضا حسنی راوندی 68
- «باب سین» 69
- ابوسعد بن حسن صلتی 69
- ابوسعد بن طاهر 69
- ابوزید کبابکی کحی حسینی گرگانی 69
- ابوالسعادات 69
- ابوسعید خُدَری 70
- ابوسعید خزاعی 70
- ابوسعد [بن] فرخان، نزیل کاشان 70
- ابوسعید نیشابوری 70
- ابوسهل بغدادی 71
- ابو سلیمان فخرالدین داوود بن ابوالفضل مولانا تاج الدین محمد بن داوود 71
- ابوالشرف اصفهانی 73
- «باب شین» 73
- ابوصابر بن احمد 74
- «باب صاد» 74
- ابوصالح حلبی 74
- ابو صمصام 75
- ابوالصلت بن عبدالقاهر 75
- ابوالصلاح حلبی 75
- ابوطالب بن امیر ابوالفتح حسینی 76
- ابوطالب استرآبادی 76
- ابوصمصام بن معبد حسینی 76
- «باب طا» 76
- ابوطالب بن شیخ اسماعیل رازانی 77
- ابوطالب استرآبادی 77
- ابوطالب امامی اصفهانی 78
- ابوطالب استرآبادی 79
- ابوطالب حسینی بسی 79
- ابوطالب حسینی قصبی 79
- ابوطالب تبریزی 79
- ابوطالب، والد ارجمند حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام 80
- ابوطالب بن رجب 80
- ابوطالب بن عبدالسمیع 80
- ابوطالب بن غرور 80
- ابوطالب هروی 81
- ابوطالب بن مهدی علوی سیلقی 81
- ابوطالب هاشمی 81
- «باب عین» 82
- ابوطیب 82
- ابوالعباس مستغفری 82
- ابو عبداللّه 83
- ابو عبداللّه بزوفری 84
- ابو عبداللّه بن شاذان 84
- ابو عبدالرحمن بزوفری 84
- ابو عبدالرحمن مسعودی 84
- ابوالعباس بن نوح 84
- ابو عبداللّه حلوانی 85
- ابو عبداللّه بزوفری 85
- ابو عبداللّه بن حمّاد انصاری 85
- ابو عبداللّه بن خمری خزّاز 85
- ابو عبداللّه بن فارسی 86
- ابو عبداللّه معروف به نعمت 86
- ابو عبداللّه قزوینی 86
- ابو عبداللّه دوریستی 86
- ابو عبداللّه نیشابوری 87
- ابو عبداللّه بن محمّد حسنی 87
- ابو عبداللّه مرزبانی 87
- ابو عبداللّه دوریستی 87
- ابو العتاهیه 88
- ابو العلاء حافظ 88
- ابو عفان بن احمد بن بندار 88
- ابو علی محمد بن منصور حسینی 88
- ابو علی 88
- ابو عمرو زاهد 89
- ابو علی بزوفری 89
- ابو علی بن حمزه موسوی 90
- ابو علی تنوخی 90
- ابو علی بن جنید 90
- ابو علی طبرسی 90
- ابو علی بن طاهر سیوری 90
- ابو علی طوسی 91
- ابو عیسی زرّاق 91
- ابو علی صولی 91
- ابو علی موضح 91
- ابو علی بن همّام 92
- ابو عمروبن مهدی 92
- ابو علی بن محمد بن اشعث کندی کوفی 92
- ابو غالب بن ابو هاشم حسینی مرعشی 93
- «باب غین» 93
- ابو غالب زراری 93
- ابو غانم بن ابو غانم بن ابو علی جوانه 94
- ابو غالب بن علی بن قسوره 94
- ابو غیاث بن بسطام 95
- ابو غانم عُصمی هروی 95
- ابو غانم علی بن ابوطالب جوانی 95
- ابوالفتح بن امیر مخدوم حسینی قزوینی عربشاهی 96
- ابوالفتح بستی 98
- ابوالفتوح 98
- ابوالفتح حفّار 98
- ابوالفتح کراچکی 98
- ابوالفتح بن حسین بن ابوبکر اربلی 98
- ابوالفتوح رازی 99
- ابوالفضل 99
- ابوفراس حمدانی 100
- ابوالفضل جعفی 100
- ابوالفضل شعبی 100
- ابوالفضل صابونی 100
- ابوالفضل کرمانی 101
- ابوالفضل طبرسی 101
- ابوالفضل صابونی معروف به ابن ابوالعباس عامری 101
- ابوالفتح شرفه 102
- ابوالفتح واسطی 103
- ابوالفضل حصکفی شاعر 103
- ابوالفرج بن ابو قرّه 103
- ابوالفتح صیداوی 103
- ابوالفتح متولّی مسجد جامع کوفه 103
- ابوالفتح بن جلی 104
- ابوالفضل بن محمد هروی 104
- ابوالفضل حسینی سروی 104
- «باب قاف» 105
- ابوالفتح بن جندی 105
- ابوالقاسم بن اسماعیل بن عنان کتبی ورّاق حلّی 105
- ابوالقاسم جرفادقانی (گلپایگانی) 106
- ابوالقاسم تنوخی 106
- ابوالقاسم حسکانی 106
- ابوالقاسم بن ابو محمد بن منتهی حسینی مرعشی 106
- ابوالقاسم 106
- ابوالقاسم بن طی عاملی 108
- ابوالقاسم تبریزی اسکوئی 108
- ابوالقاسم دارمی 108
- ابوالقاسم الروحی 108
- ابوالقاسم بن سهل واسطی عدل 109
- ابوالقاسم فندرسکی موسوی حسینی 109
- ابوالقاسم دعبلی 109
- ابوالقاسم کوفی 113
- ابوالقاسم بن کمیح 114
- ابوالقاسم بن شبل و کیل بن اسد 114
- ابوالقاسم بن محمد تنوخی 114
- ابوالقاسم بن محمد بن ابوالقاسم حاسمی 115
- ابوالقاسم بن محمد 115
- ابوالقاسم وزیر مغربی 115
- «باب لام» 119
- ابولؤلؤ 119
- ابواللطیف بن احمد بن ابولطیف زرقویه 120
- ابوالمحاسن گرگانی 121
- ابوالمکارم 121
- ابوالمحاسن رویانی 121
- ابومحمد اطروش 123
- ابومحمد فحّام 123
- ابومحمد بن حسن بن محمد بن نصر 123
- ابومحمد بن ابوالفتح واسطی 123
- ابومحمد صیمری 124
- ابومحمد بن حسن بن عبدالواحد زربی 124
- ابومحمد بن حسن بن داوود قمی 124
- ابومحمد کرخی 124
- ابومحمد عفجری 125
- ابومحمد بن منتهی مرعشی 125
- ابومخنف 125
- ابومعبد حسینی 126
- ابومحمد علوی 126
- ابوالمعالی بن بدرالدین حسن حسینی استرآبادی 126
- ابومطهر صیدلانی 126
- ابوالمفضل 127
- ابوالمفاخر بن محمد رازی[شیخ شمس الدین -] 127
- ابوالمفضل شیبانی 127
- ابومحمد فحّام 127
- ابومنصور بن عبداللّه 128
- ابومنصور سکری 128
- ابومنصور طبرسی 128
- ابوالمکارم بن زهره 128
- ابو منصور پسر عموی سید رضی الدین، علی بن طاووس حسنی 129
- ابومنصور عکبری 129
- ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی 129
- ابومحمد حسینی 130
- ابومحمد مجدی 131
- ابومحمد محمدی 131
- ابومحمد حسینی قائنی 133
- ابومحمد بن حسن بن زبیب الدین، ابوطالب بن ابوالمجد یوسفی 134
- «باب نون» 134
- ابوالنجف مصری 134
- ابو نعیم 135
- ابو نصر غاری 135
- أبو نصر 135
- ابوالنعیم 136
- ابوالنعیم بن محمد بن کاشانی 137
- ابونواس 137
- «باب واو» 139
- ابوالولی بن محمد هادی حسینی شیرازی 139
- ابوالولی بن شیرازی 139
- ابوالولی بن شاه محمود انجوی 140
- ابوهاشم علوی 141
- «باب ها» 141
- ابوالهیثم بن تَیَّهانْ 143
- «باب یاء» 144
- ابویزید ثانی بسطامی 144
- ابویزید بن شریعه الدین محمد زاکانی 145
- ابویعلی 146
- ابویعلی بن حیدر بن مرعش مرعشی 147
- ابویعلی بن ابو هیجاء علوی عمری 147
- ابویعلی هاشمی عباسی 148
- ابویعلی بن علی بن عبداللّه بن احمد جعفری 148
- اشاره 149
- ابن ابو جیّد قمی 150
- ابن ابرز حسینی 150
- ابن ابی ثلج 150
- ابن ادریس 151
- ابن ابی جامع 151
- ابن ابی شیبه 151
- ابن اشناس 151
- ابن ابی الصلت 151
- ابن اعلم 152
- ابن ام مکتوم 152
- ابن ابی عمیر 152
- ابن ابی عقیل 152
- ابن اقساسی 153
- ابن برّاج 154
- ابن ابی العزّ 154
- ابن ابی قرّه 154
- ابن ابی اوس 154
- «باب باء» 154
- ابن باقی 155
- ابن بدر همدانی کوفی 156
- بابا شجاع الدین 156
- ابن بطریق 156
- ابن بابویه 156
- «باب جیم» 157
- ابن تیّهان 157
- ابن جمهور لحساوی 157
- ابن جوالیقی 159
- ابن جنید 159
- ابن حاشر 160
- ابن حمّاد علوی حسینی 160
- ابن حجاج 160
- ابن حمزه 160
- ابن حمزه 161
- ابن خیّاط عاملی 162
- «باب خا» 162
- ابن داوود 163
- ابن درید 163
- «باب دال» 163
- «باب را» 164
- «باب زا» 164
- ابن زریک 164
- ابن راوندی 164
- ابن زهره 165
- بنو زهره 165
- ابن سکون 166
- «باب سین» 166
- ابن سکّیت 166
- «باب شین» 167
- ابن شرفشاه حسینی 167
- ابن شهریار خازن 168
- ابن شریفه و اسطی 168
- ابن صائغ 169
- «باب صاد» 169
- ابن شهرآشوب 169
- ابن طاووس 170
- «باب طاء» 170
- ابن طیّ 171
- «باب عین» 172
- ابن عبدالعالی 172
- ابن نوبخت 172
- «باب ظاء» 172
- ابن عباس 173
- ابن عقده 173
- ابن عمید 173
- ابن عقیل 174
- ابن علقمی 174
- ابن عبدون 174
- ابن عیسی رمانی 175
- ابن عین زربی 176
- ابن العشره الکرکی 176
- ابن عصام 176
- ابن عیّاش 177
- ابن عودی 177
- ابن قضاعه 178
- «باب قاف» 178
- ابن فهد 178
- ابن کمال پاشا 179
- ابن قدامه 179
- «باب میم» 179
- ابن قولویه 179
- ابن مکی 179
- ابن متّوج 180
- ابن میثم 180
- ابن مطهر 180
- ابن محمود 180
- ابن مسعود 181
- ابن معافی 181
- ابن معلّم 181
- ابن نجّار 182
- ابن ماهیار 182
- ابن معیّه 182
- «باب نون» 182
- ابن نجد 183
- ابن نما 183
- ابن نوبخت 184
- بنی نوبخت 184
- «باب هاء» 185
- ابن همام 185
- اشاره 186
- یادداشتهای مترجم 199
- اشاره 202
اسماء زنان
ام اَیْمَن
به طوری که به خاطر دارم در کتاب کافی یا کتاب دیگری در ذیل تفسیر آیه 98 سوره نساء، «اِلاّ المُسْتَضْعَفینَ مِنَ الرّجال والنّساء وَالوِلْدان...»(1) از امام باقر علیه السلام سؤال شد آنها چه کسانی هستند؟ فرمود: زنان و فرزندان شما می باشند، سپس فرمود: آری گواهی می دهم که ام اَیْمَن از بهشتیان است در حالی که از ولایت ما اطلاعی نداشت و آن چه را شما می شناسید او نمی شناخت.(2)
1- تفسیر برهان 1/407 نقل کرده حضرت باقر علیه السلام به اسماعیل جعفی فرمود: دین خدا برای فراگیری مردم در کمال آسانی است جز این که خوارج فراگیری آن را بر خود مشکل ساختند. اسماعیل گفت اجازه می فرمایید تا اعتقادات خودم را به عرض شما برسانم؟ فرمود آری. گفت گواهی می دهم خدا یکتاست و محمد بنده و رسول اوست و به درستی دستورهائی که آورده اقرار می نمایم و ولایت شما را برگزیده ام و از دشمنان شما که حق شما را غصب کرده و بر شما حکومت نموده اند بیزارم. فرمود به خدا سوگند درست گفتی و آن چه را ابراز داشتی ما هم به درستی آن اقرار داریم. سؤال کردم هرگاه یکی از مردم به ولایت شما اقرار نداشته باشد آیا ممکن است به سلامت باشد و در آخرت نجات پیدا کند؟ آیه مزبور را تلاوت کرده که «اِلاّ المُستَضْعَفین» باشد پرسیدم مستضعفان چه کسانند؟ فرمود زنان و فرزندان شما واضافه فرمود گواهی می دهم که «ام اَیْمَن» از بهشتیان است در حالی که آن چه را شما می شناسید یعنی ولایت اهل بیت او نمی شناخته است - م.
2- نام وی برکه مشهور به ام اَیْمَن و ام الظباء است، از اصحاب رسول اکرمص و کنیز حضرت آمنه و یا عبداللّه بن عبدالمطلب بود که ارثا به پیغمبر رسید و دایه رسول اکرم(ص) شد و در کودکی آن حضرت را پرورش داد، لذا مورد عنایات و محبتهای بسیار پیغمبر(ص) بوده و رسول اکرم(ص) می فرمودند: «ام ایمن امی بعد امی» (ام ایمن، بعد از مادرم در حکم مادر من است) همچنین: «هذه بقیه اهل بیتی» (او جزو اهل بیت من است) او از مهاجرین هجرتین است اول به حبشه هجرت کرد، سپس به مدینه. رسول اکرم(ص) پس از ازدواج با حضرت خدیجه ام ایمن را آزاد فرمودند و او با عبید بن حارث خزرجی ازدواج نمود و پسرش ایمن متولد گشت و شهرت او از نام همین پسر است. پس از مرگ همسرش عبید با زید بن حارثه از موالی حضرت خدیجه ازدواج کرد و فرزندش اسامه متولد گشت. ام ایمن زنی شجاع بود و در جنگ حنین و احد و خیبر شرکت جست. وی احادیثی از رسول اکرم(ص) روایت کرده و در هنگام رحلت پیغمبر(ص) بیش از اندازه می گریست و ناله می کرد و می گفت که گریه من فقط برای انقطاع وحی الهی از خانه ما می باشد و نیز حضرت زهرا(س) در حادثه فدک وی را شاهد خود معرفی فرمودند. فرزند، وی ایمن یکی از ده تنی است که هنگام متفرق شدن لشکر اسلام در جنگ حنین شجاعانه مقاومت نمود و در رکاب رسول اکرم(ص) به شهادت رسید. به نقل از دایره المعارف شیعه.