- مقدمه 1
- اشاره 6
- ام اَیْمَن 7
- أم علی همسر شهید [اول (م786ق)] «ره» 8
- حمیده دخترمولانا محمد شریف بن شمس الدین محمد رویدشتی اصفهانی 8
- فاطمه دختر شیخ محمد بن احمد بن عبداللّه بن حازم عکبری 10
- حُسْنیه 10
- آمنه خاتون دختر ملا محمد تقی مجلسی 11
- دختر شیخ علی منشار 11
- دختر مسعود ورّام 12
- مادر سید بن طاووس 13
- دختر سیّد مرتضی 13
- دختران شیخ طوسی 14
- خواهر ملا رحیم اصفهانی 14
- شرح نهج البلاغه ابن میثم به خط زنی فاضل 14
- سیده سکینه دختر مکرمه مولانا حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام 14
- اشاره 16
- ابو احمد موسوی 17
- ابو اسحاق بن بحیراصفهانی 17
- ابو اسامه 17
- ابو اسحاق سَبیعی 18
- ابو البدر 24
- «باب باء» 24
- ابو ایّوب انصاری [52ه / 672م، نام او خالدبن زید خزرجی است] 24
- ابوالاسود دئَلی / دُؤَلی 24
- ابوالبرکات 27
- ابوبکر خوارزمی 28
- ابوبکر گرگانی 28
- ابوالبرکات مشهدی 31
- ابوالبرکات خوزی 31
- ابوالبرکات مشهدی / علوی 32
- ابوبکر تایبادی 32
- ابوبکر بن دُرید ازدی 33
- ابوبکر جعابی 33
- ابوبکر دوری 33
- ابوبکر صولی 34
- ابوبکر بن عیّاش 34
- ابوبکر مدائنی کاتب 34
- ابوبکر قاضی 35
- «باب تاء» 35
- ابوالتحف 35
- ابوتراب حسنی 36
- ابو تراب بن رؤیه قزوینی 36
- ابوتراب خطیب 36
- ابو جعفر 37
- ابو تمّام 37
- «باب جیم» 37
- ابو جعفر بن رستم طبری 38
- ابو جعفر بن فقیه أمیرکا بن أبو النجمی مصدری مقیم قریه جنبده 38
- ابو جعفر اشعری 38
- ابو جعفر بن جریر طبری 38
- ابو جعفر بن محسن حلبی 39
- ابو جعفر طوسی متأخر 39
- ابو جعفر کمیح 39
- ابو جعفر طوسی 39
- ابو جعفر بن معیّه حسنی 40
- ابو جعفر بن مولانا محمد امین استرآبادی 40
- ابو جعفر نیشابوری 40
- ابو جعفر بن مهدی بن عابد ابوالحرب حسینی مرعشی 40
- ابو جعفریون 41
- ابو جعفر بن قِبَهْ 41
- ابو جعفر بن هارون بن موسی تلعکبری 41
- ابو حبیش متکلم 42
- ابو الجود بن نصراللّه تتوی 42
- ابو حاتم رازی 42
- «باب حاء» 42
- ابوالحسن 43
- ابوالحسن بن احمد شاذان 43
- ابوالحسن فقیه شاذانی 43
- ابوالحسن بن ملا احمد ابیوردی کاشانی 44
- ابوالحسن ایادی 45
- ابوالحسن کاشی 45
- ابوالحسن بغدادی سورائی بزاز 46
- ابوالحسن باوردی 46
- ابوالحسن شرفه 46
- ابوالحسن سمری 47
- ابوالحسن بصری کاتب 47
- ابوالحسن بصروی 47
- ابوالحسن بکری 48
- ابوالحسن خازن 49
- ابوالحسن راوندی 51
- ابوالحسن بن شاذان 51
- ابوالحسن بن سعدویه قمی 51
- ابوالحسن سمسی 52
- ابوالحسن فارسی 52
- ابوالحسن بن صفّار 52
- ابوالحسن طبری 52
- ابوالحسن بن عریضی 53
- ابوالحسن شعرانی 53
- ابوالحسن بن طباطبا علوی شاعر 54
- ابوالحسن بن طباطبا علوی 55
- ابوالحسن بن علی بن محمد بن مهدی 55
- ابوالحسن بن علوان حسینی شامی عاملی 55
- ابوالحسن فراهانی شیرازی 56
- ابوالحسن بن شیخ ابوالقاسم زیدبن حسین بیهقی 56
- ابوالحسن قاینی 58
- ابوالحسن لؤلؤیی 60
- ابوالحرب بن علی حسینی 60
- ابوالحسن منصوری 60
- ابوالحسن کیدری 60
- ابوالحسن علی بن ابی طالب هموسه فرزادی 61
- ابوالحسن مجاشعی 61
- ابوالحسن موسوی عاملی 61
- ابوالحسن نحوی 62
- سید ابوالحسن بن نورالدین علی بن علی بن حسین بن ابی الحسن موسوی عاملی جبعی 62
- ابوالحسن نحوی 62
- ابوالحسین بن ابو جیّد قمی 62
- ابوالحسین بن احمد قمی 63
- ابوالحسین راوندی 63
- ابوالحسین بن احمد عطّار 63
- ابوالحسین بن علی بن مرائی علوی 63
- ابوالحسین بن محمد بن ابی سعید 64
- ابوالحمد 64
- ابوالحسین وارانی 65
- ابوالحسین بن مهلوس علوی موسوی 65
- ابوالحسین نصیبی 65
- «باب خاء» 65
- ابو خلیفه 65
- ابودَجانه 66
- «باب ذال» 67
- ابوذر [ت 32ه / 652م] 67
- ابوالدنیا 67
- ابوالربیع شامی عاملی 68
- ابوالرضا حسنی راوندی 68
- «باب را» 68
- ابوالرضا حسینی راوندی 68
- «باب سین» 69
- ابوزید کبابکی کحی حسینی گرگانی 69
- ابوسعد بن حسن صلتی 69
- ابوسعد بن طاهر 69
- ابوالسعادات 69
- ابوسعید خُدَری 70
- ابوسعید خزاعی 70
- ابوسعید نیشابوری 70
- ابوسعد [بن] فرخان، نزیل کاشان 70
- ابو سلیمان فخرالدین داوود بن ابوالفضل مولانا تاج الدین محمد بن داوود 71
- ابوسهل بغدادی 71
- ابوالشرف اصفهانی 73
- «باب شین» 73
- «باب صاد» 74
- ابوصابر بن احمد 74
- ابوصالح حلبی 74
- ابو صمصام 75
- ابوالصلاح حلبی 75
- ابوالصلت بن عبدالقاهر 75
- ابوطالب بن امیر ابوالفتح حسینی 76
- ابوطالب استرآبادی 76
- ابوصمصام بن معبد حسینی 76
- «باب طا» 76
- ابوطالب بن شیخ اسماعیل رازانی 77
- ابوطالب استرآبادی 77
- ابوطالب امامی اصفهانی 78
- ابوطالب حسینی قصبی 79
- ابوطالب استرآبادی 79
- ابوطالب حسینی بسی 79
- ابوطالب تبریزی 79
- ابوطالب بن عبدالسمیع 80
- ابوطالب بن رجب 80
- ابوطالب، والد ارجمند حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام 80
- ابوطالب بن غرور 80
- ابوطالب هروی 81
- ابوطالب بن مهدی علوی سیلقی 81
- ابوطالب هاشمی 81
- «باب عین» 82
- ابوطیب 82
- ابوالعباس مستغفری 82
- ابو عبداللّه 83
- ابو عبداللّه بن شاذان 84
- ابو عبداللّه بزوفری 84
- ابو عبدالرحمن مسعودی 84
- ابو عبدالرحمن بزوفری 84
- ابوالعباس بن نوح 84
- ابو عبداللّه بن حمّاد انصاری 85
- ابو عبداللّه بن خمری خزّاز 85
- ابو عبداللّه حلوانی 85
- ابو عبداللّه بزوفری 85
- ابو عبداللّه بن فارسی 86
- ابو عبداللّه معروف به نعمت 86
- ابو عبداللّه دوریستی 86
- ابو عبداللّه قزوینی 86
- ابو عبداللّه دوریستی 87
- ابو عبداللّه نیشابوری 87
- ابو عبداللّه بن محمّد حسنی 87
- ابو عبداللّه مرزبانی 87
- ابو العلاء حافظ 88
- ابو علی محمد بن منصور حسینی 88
- ابو علی 88
- ابو عفان بن احمد بن بندار 88
- ابو العتاهیه 88
- ابو عمرو زاهد 89
- ابو علی بزوفری 89
- ابو علی بن طاهر سیوری 90
- ابو علی طبرسی 90
- ابو علی بن جنید 90
- ابو علی تنوخی 90
- ابو علی بن حمزه موسوی 90
- ابو علی موضح 91
- ابو علی صولی 91
- ابو عیسی زرّاق 91
- ابو علی طوسی 91
- ابو عمروبن مهدی 92
- ابو علی بن همّام 92
- ابو علی بن محمد بن اشعث کندی کوفی 92
- «باب غین» 93
- ابو غالب زراری 93
- ابو غالب بن ابو هاشم حسینی مرعشی 93
- ابو غالب بن علی بن قسوره 94
- ابو غانم بن ابو غانم بن ابو علی جوانه 94
- ابو غانم عُصمی هروی 95
- ابو غیاث بن بسطام 95
- ابو غانم علی بن ابوطالب جوانی 95
- ابوالفتح بن امیر مخدوم حسینی قزوینی عربشاهی 96
- ابوالفتوح 98
- ابوالفتح حفّار 98
- ابوالفتح بستی 98
- ابوالفتح کراچکی 98
- ابوالفتح بن حسین بن ابوبکر اربلی 98
- ابوالفضل 99
- ابوالفتوح رازی 99
- ابوالفضل صابونی 100
- ابوالفضل جعفی 100
- ابوالفضل شعبی 100
- ابوفراس حمدانی 100
- ابوالفضل طبرسی 101
- ابوالفضل صابونی معروف به ابن ابوالعباس عامری 101
- ابوالفضل کرمانی 101
- ابوالفتح شرفه 102
- ابوالفضل حصکفی شاعر 103
- ابوالفرج بن ابو قرّه 103
- ابوالفتح واسطی 103
- ابوالفتح متولّی مسجد جامع کوفه 103
- ابوالفتح صیداوی 103
- ابوالفضل حسینی سروی 104
- ابوالفضل بن محمد هروی 104
- ابوالفتح بن جلی 104
- «باب قاف» 105
- ابوالقاسم بن اسماعیل بن عنان کتبی ورّاق حلّی 105
- ابوالفتح بن جندی 105
- ابوالقاسم حسکانی 106
- ابوالقاسم بن ابو محمد بن منتهی حسینی مرعشی 106
- ابوالقاسم 106
- ابوالقاسم تنوخی 106
- ابوالقاسم جرفادقانی (گلپایگانی) 106
- ابوالقاسم الروحی 108
- ابوالقاسم تبریزی اسکوئی 108
- ابوالقاسم بن طی عاملی 108
- ابوالقاسم دارمی 108
- ابوالقاسم بن سهل واسطی عدل 109
- ابوالقاسم فندرسکی موسوی حسینی 109
- ابوالقاسم دعبلی 109
- ابوالقاسم کوفی 113
- ابوالقاسم بن محمد تنوخی 114
- ابوالقاسم بن کمیح 114
- ابوالقاسم بن شبل و کیل بن اسد 114
- ابوالقاسم بن محمد بن ابوالقاسم حاسمی 115
- ابوالقاسم بن محمد 115
- ابوالقاسم وزیر مغربی 115
- ابولؤلؤ 119
- «باب لام» 119
- ابواللطیف بن احمد بن ابولطیف زرقویه 120
- ابوالمحاسن گرگانی 121
- ابوالمکارم 121
- ابوالمحاسن رویانی 121
- ابومحمد بن ابوالفتح واسطی 123
- ابومحمد بن حسن بن محمد بن نصر 123
- ابومحمد فحّام 123
- ابومحمد اطروش 123
- ابومحمد صیمری 124
- ابومحمد بن حسن بن داوود قمی 124
- ابومحمد کرخی 124
- ابومحمد بن حسن بن عبدالواحد زربی 124
- ابومحمد بن منتهی مرعشی 125
- ابومحمد عفجری 125
- ابومخنف 125
- ابوالمعالی بن بدرالدین حسن حسینی استرآبادی 126
- ابومحمد علوی 126
- ابومطهر صیدلانی 126
- ابومعبد حسینی 126
- ابوالمفاخر بن محمد رازی[شیخ شمس الدین -] 127
- ابوالمفضل 127
- ابوالمفضل شیبانی 127
- ابومحمد فحّام 127
- ابومنصور طبرسی 128
- ابومنصور سکری 128
- ابومنصور بن عبداللّه 128
- ابوالمکارم بن زهره 128
- ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی 129
- ابومنصور عکبری 129
- ابو منصور پسر عموی سید رضی الدین، علی بن طاووس حسنی 129
- ابومحمد حسینی 130
- ابومحمد مجدی 131
- ابومحمد محمدی 131
- ابومحمد حسینی قائنی 133
- «باب نون» 134
- ابومحمد بن حسن بن زبیب الدین، ابوطالب بن ابوالمجد یوسفی 134
- ابوالنجف مصری 134
- ابو نعیم 135
- أبو نصر 135
- ابو نصر غاری 135
- ابوالنعیم 136
- ابوالنعیم بن محمد بن کاشانی 137
- ابونواس 137
- «باب واو» 139
- ابوالولی بن محمد هادی حسینی شیرازی 139
- ابوالولی بن شیرازی 139
- ابوالولی بن شاه محمود انجوی 140
- «باب ها» 141
- ابوهاشم علوی 141
- ابوالهیثم بن تَیَّهانْ 143
- ابویزید ثانی بسطامی 144
- «باب یاء» 144
- ابویزید بن شریعه الدین محمد زاکانی 145
- ابویعلی 146
- ابویعلی بن ابو هیجاء علوی عمری 147
- ابویعلی بن حیدر بن مرعش مرعشی 147
- ابویعلی هاشمی عباسی 148
- ابویعلی بن علی بن عبداللّه بن احمد جعفری 148
- اشاره 149
- ابن ابو جیّد قمی 150
- ابن ابرز حسینی 150
- ابن ابی ثلج 150
- ابن ابی جامع 151
- ابن ابی شیبه 151
- ابن ادریس 151
- ابن اشناس 151
- ابن ابی الصلت 151
- ابن اعلم 152
- ابن ابی عمیر 152
- ابن ام مکتوم 152
- ابن ابی عقیل 152
- ابن اقساسی 153
- ابن برّاج 154
- ابن ابی قرّه 154
- ابن ابی اوس 154
- ابن ابی العزّ 154
- «باب باء» 154
- ابن باقی 155
- ابن بدر همدانی کوفی 156
- بابا شجاع الدین 156
- ابن بابویه 156
- ابن بطریق 156
- ابن جمهور لحساوی 157
- «باب جیم» 157
- ابن تیّهان 157
- ابن جوالیقی 159
- ابن جنید 159
- ابن حمزه 160
- ابن حاشر 160
- ابن حجاج 160
- ابن حمّاد علوی حسینی 160
- ابن حمزه 161
- ابن خیّاط عاملی 162
- «باب خا» 162
- ابن داوود 163
- ابن درید 163
- «باب دال» 163
- «باب را» 164
- «باب زا» 164
- ابن راوندی 164
- ابن زریک 164
- ابن زهره 165
- بنو زهره 165
- ابن سکّیت 166
- «باب سین» 166
- ابن سکون 166
- «باب شین» 167
- ابن شرفشاه حسینی 167
- ابن شریفه و اسطی 168
- ابن شهریار خازن 168
- ابن صائغ 169
- ابن شهرآشوب 169
- «باب صاد» 169
- ابن طاووس 170
- «باب طاء» 170
- ابن طیّ 171
- ابن نوبخت 172
- «باب عین» 172
- ابن عبدالعالی 172
- «باب ظاء» 172
- ابن عقده 173
- ابن عباس 173
- ابن عمید 173
- ابن عبدون 174
- ابن عقیل 174
- ابن علقمی 174
- ابن عیسی رمانی 175
- ابن عصام 176
- ابن عین زربی 176
- ابن العشره الکرکی 176
- ابن عیّاش 177
- ابن عودی 177
- «باب قاف» 178
- ابن قضاعه 178
- ابن فهد 178
- ابن مکی 179
- «باب میم» 179
- ابن کمال پاشا 179
- ابن قولویه 179
- ابن قدامه 179
- ابن محمود 180
- ابن میثم 180
- ابن مطهر 180
- ابن متّوج 180
- ابن معلّم 181
- ابن مسعود 181
- ابن معافی 181
- ابن معیّه 182
- «باب نون» 182
- ابن نجّار 182
- ابن ماهیار 182
- ابن نجد 183
- ابن نما 183
- ابن نوبخت 184
- بنی نوبخت 184
- «باب هاء» 185
- ابن همام 185
- اشاره 186
- یادداشتهای مترجم 199
- اشاره 202
به اختصار نوشته و تاریخ تألیف آن 1019ه . ق است.
ابو عمرو زاهد
محمد بن عبدالواحد زاهد طبری لغوی نحوی، شاگرد ثعلب لغوی مشهور است که گاهی هم وی را به صاحب ثعلب، معرفی کرده اند.
به صورت ظاهر از علمای امامیه است. کتابی دارد که اخبار فراوانی از آن را سید بن طاووس در کتابهایش نقل کرده است. من نام او را در کتابهای رجال ندیده ام.
از کتابهای او فائت الجمهره ابن درید در لغت است که شهید اول در یکی از یادداشتهایش و همچنین در آثار دیگرش از آن نقل کرده است. از دیگر تألیفات او کتاب الیواقیت است که یکی از علمای متأخر در کتاب المناقب پاره ای اخبار را در فضایل حضرت مولی از آن نقل کرده است پیداست کتاب مناقب که آن عالم از وی نقل کرده، کتاب مستقلی نیست، بلکه همان کتاب الیواقیت است.(1)
ابو علی بزوفری
احمد بن جعفر بن سفیان، در نسخه ای از امل الامل، 2/355 وی را به همین عنوان، معرفی کرده که اشتباه است. زیرا کنیه بزوفری، ابو عبداللّه است نه ابو علی.
1- سیوطی در بغیه الوعاه، ص 69 گوید: ابو عمرو محمد بن عبدالواحد مطرز لغوی معروف به ابو عمرو زاهد و غلام ثعلب در سال 261ه . ق متولد شده و حافظه عجیبی داشته است چنان که سی هزار ورقه را از حفظ ایراد می کرده و به خاطر چنین حافظه ای وی را دروغگو می دانسته اند. در فنون عربی کسی از وی داناتر نبوده است. لغویها بر وی طعنه می زدند و محدثان او را تصدیق و توثیق می کردند. ابو عمرو، معلم فرزند قاضی ابو عمر و محمد بن یوسف بود در یکی از روزها سی مسأله لغوی همراه با لغات بی سابقه و در پایان هر لغتی دو بیت شعر به وی فرا داد. پس از آن قاضی با ابن درید وابن انباری و ابن مقسم ملاقات کرد و از آنها در خصوص آنچه فرزندش فرا گرفته بود نظر خواست. هر یک عذری آوردند. ابن درید آنها را از مصنوعات ابو عمرو قلمداد کرد. بالاخره ابو عمرو درستی همه آنها را به اثبات رسانید. ابن درید از آن پس شرمنده شد و تا زنده بود سخنی نگفت، و اظهار نظری نکرد. ابراهیم بن ایوب همواره مشاهره ای برای او می فرستاد، چندی آن را به تأخیر انداخت و پس از آن همگی آنها را برای او فرستاد. ابو عمرو قبول نکرد و به وی نوشت: «ما را مورد اکرام و در ضمن غلامی خود قرار دادی. اکنون نیازی به آن نداریم و آسوده شدیم». از کتابهای او شرح الفصیح و غریب مسند احمد و تفسیر اسماء شعراست. وی در سال 345ه . ق در بغداد درگذشت - م.