ریاض العلماء و حیاض الفضلاء صفحه 96

«باب فاء»

ابوالفتح بن امیر مخدوم حسینی قزوینی عربشاهی

(امیر -) از فضلا و علما و متکلمان و محدثان و فقها و اصولیها و مفسران و از نوادگان سید شریف گرگانی است. گویند پدرش آمیرزا مخدوم سنی است که در پیشگاه شاه تهماسب موقعیت ویژه ای داشته است. به کتابهای تاریخ صفویه مراجعه شود.

از تألیفات او شرح آیات الاحکام فارسی به نام تفسیر شاهی است.(1)

این کتاب، از تألیفات مشهور اوست و به درخواست شاه تهماسب تألیف کرده است.

دیگری کتاب مفتاح الباب در شرح باب حادی عشر علامه حلّی است(2) که شرح ممزوج با متن است و نسخه ای از آن که مشتمل بر تحقیقات ارزنده ای است در نزد ما موجود می باشد.

او شرح دیگری بر باب حادی عشر به پارسی نوشته و من آن را در بار فروش از شهرهای مازندران دیده ام. وی آن رادر سال 957ه . ق در شهر مراغه که همراه لشکر سلطان بوده به پایان رسانیده است.

پدر امیر ابوالفتح، میرزا مخدوم شریفی سنی مشهور و مؤلف نواقض الروافض است.(3)

1- علامه مجلسی، محمد باقر: بحار 107/174 گوید: این نخستین تألیف امامیه در شرح آیات احکام به زبان فارسی است که بسی ارجمند است. این اثر در سال 1380 ق. در تبریز به کوشش حاج میرزا ولی اشراقی در دو مجلد به چاپ رسیده است.
2- مفتاح الباب، شرح الباب الحادی عشر - علامه حلّی که در 1365 و 1369 ش به کوشش مهدی محقق همراه با متن الباب الحادی عشر در تهران به چاپ رسیده است.
3- مرحوم حاج میرزا ولی اللّه اشراقی در مقدمه تفسیر شاهی گوید: امیر ابوالفتح بن مخدوم خادم حسینی عربشاهی معاصر با شاه اسماعیل صفوی و شاه تهماسب اول است و پدرش میر مخدوم شیعه امامی و معاصر با شاه اسماعیل اول است و پیش از فرزندش میر ابوالفتح وفات یافته است و میر مخدوم، پدر میر ابوالفتح غیر از میرزا مخدوم عامی سنی است که شاه اسماعیل دوم را از مذهب امامی به مذهب سنی کشانید و پس از انحراف وی به اسلامبول فرار کرد و در سال 995ه . ق مرد. جمعی از اعلام فن رجال از روی اشتباه پدر میر ابوالفتح را میرزا مخدوم سنی دانسته اند و حال آن که پدر وی در روزگار شاه تهماسب اول که سال 980 وفات یافته زندگی می کرده است و منشأ اشتباه، همسانی اسم پدر میر ابوالفتح با میرزا مخدوم سنی است چنان که شاه معاصر میر مخدوم شیعی را با شاه معاصر بامیر مخدوم سنی اشتباه کرده اند و شاه معاصر با میر مخدوم شیعی را شاه تهماسب دوم نام برده اند که سال 1145ه . ق در گذشته است. آیه اللّه العظمی مرعشی دام ظله در رساله فتحیه که در آغاز تفسیر شاهی طبع شده می نویسد: پدرش میرزا محمد علی مشهور به میرزا مخدوم مؤلف کتاب النواقض است. استادش ملا ابراهیم عربشاهی متوفی 943ه . ق. و پدرش میرزا مخدوم است. میر ابوالفتح اواخر عمر در اردبیل زندگی می کرد و همان جا در ماه رجب سال 976ه . ق درگذشت و در مقبره شیخ صفی الدین مدفون شد. اشراقی، ولی اللّه، مقدمه و حواشی بر تفسیر شاهی، ابوالفتح حسینی، تهران، 1362.