- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- اشاره 9
- موقعیت جغرافیایی منطقه ماوراءالنهر و خوارزم 9
- پی آمد حمله مغولان 32
- اشاره 38
- مراحل زندگی خواجه نصیر 41
- اندیشه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی 46
- جایگاه علمی خواجه نصیرالدین طوسی 53
- تألیفات خواجه طوسی 57
- تأسیس رصدخانه مراغه 60
- مذهب خواجه نصیر 65
- اواخر عمر خواجه نصیر الدین و وفات او 66
- اسماعیلیان نخستین 68
- اشاره 68
- فاطمیان 73
- اسماعیلیه نزاری در دوره الموت 86
- وضعیت جغرافیایی و استراتژیکی الموت 92
- میراث اسماعیلیه ونقش آنها در توسعه تمدن و فرهنگ 111
- موقعیت جغرافیایی و وضع طبیعی قهستان 115
- اشاره 115
- وضعیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی قهستان و پیوستن خواجه نصیرالدین به قلعه های قهستان 117
- تعامل علمی و مذهبی خواجه نصیر الدین با اسماعیلیان نزاری 130
- اشاره 158
- الف) کتاب ها (منابع و مأخذ) 158
- مأخذ 163
- ب) مقالات 165
- الف) آثار خواجه نصیر الدین طوسی 167
«معجم الادبا» و «معجم البلدان» از وجود کتابخانه ای در مرو سخن می گوید که کتاب های بسیاری داشته است. یاقوت در بوستان این کتاب ها سیر میکرده و از سفره گسترده آنها متلذذ بوده تا جایی که آرزو می کرده تا هنگام مرگ در آنجا بماند.(1) او می گوید: اگر حمله مغولان به آن شهر و ویرانی آن شهر نبود من تا پایان زندگی خویش در مرو می ماندم.(2)
علاوه بر مساجد مراکز دیگری همچون مدارس و دارالعلم ها جایگاهی برای فراگیری علوم بودند. دارالعلم ها موسسه های علمی خاصی بودند که توسط افراد تاسیس می شدند و در آنجا وسایل لازم برای مطالعه و تحقیق در سطح بالا فراهم می شد و معمولاً دارای کتابخانه و محل سکونت دانش پژوهان بود و استادانی جهت راهنمایی آنها حضور داشتند. در برخی از این موسسات مخارج دانش پژوهان نیز تامین می شد. در نیشابور، دارالعلمی توسط ابن حیان قاضی (354ه-.ق) ساخته شد. همچنین شریف رضی (406ه-.ق) خانه ای را به این امر اختصاص داد. اما مدرسه ای که منحصرا برای تدریس علوم با برنامه های ویژه تاسیس شد از قرن چهارم هجری رواج یافت. به گفته برخی مورخان اولین مدرسه توسط خواجه نظام الملک وزیر سلجوقیان (485ه-.ق) ساخته شد که به
1- ابن خلکان، ج5، ص184.
2- یاقوت حموی معجم البلدان، دار الکتب العلمیهْ، بیروت، 1410، ص134.