مشاهیر تشیع خواجه نصیرالدین طوسی صفحه 33

هزار تن ذکر می کند.(1) هرچند این ارقام چندان قابل وثوق نیست، اما حاکی از کشتار توده وسیعی می باشد که در ذهن مورخان تاثیر گذاشته است. شهر­هایی نظیر ری چنان از جمعیت خالی گردید که هرگز رونق گذشته خود را باز نیافتند و قرن ها غیرمسکونی باقی ماندند. همچنین بسیاری از مردم به اسارت و بردگی برده شدند یا بر اثر شیوع بیماری های واگیر، یا گرسنگی - که ملازم طبیعی تهاجمات خارجی بود - از پای در آمدند. در این میان ناحیه خراسان بیش از بلاد دیگر آسیب دید. یاقوت حموی در دهه دوم سده هفتم هجری از رونق خراسان سخن می گوید و تنها در ناحیه طوس از وجود حدود هزار روستا خبر می دهد.(2) جوینی می گوید که تولوی، سردار مغول، در دوسه ماه، بسیاری از نواحی خراسان را چنان ویران ساخت که آنها را «چون کف دستی» گردانید.(3) جوینی در مورد بلاد خراسان قبل از حمله مغول چنین می نویسد:

«و اکنون بسیط زمین عموما و بلاد خراسان خصوصا که مطلع سعادات و مبرات و موضع مرادات و خیرات بود و منبع علما و مجمع فضلا و مربع هنرمندان و مرتع خردمندان. مشرع کفات و مکرع دهات».(4)

در واقع فجایعی که مغولان در این مراکز تمدن به بار آوردند همچون بلای بی سابقه ای بر سر مردم بود، به قول جوینی ساختمان هایی که عالمی را نشان می داد،

1- جوینی، ج1، ص128؛ البته جوینی این رقم را باتوجه به اینکه شمارش اجساد کشته شده سیزده روز طول کشید و در هر روز شمارش صد جسد میسر بود تخمین میزند.
2- یاقوت حموی، معجم البلدان، صفحات مختلف، تحت اسامی شهرها و نواحی خراسان.
3- جوینی، ج1، ص119.
4- جوینی، ج 1 ص4.