- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- چکیده 5
- پیش گفتار: 7
- انگیزه های انتخاب این موضوع 10
- اشاره 12
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 12
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 13
- اشاره 13
- نقش افراد در تاریخ 13
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 16
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 21
- 1. لقب مختار 21
- اشاره 21
- پدر مختار: 22
- 2. پدر مادر مختار 22
- مادر مختار: 23
- 3. محل رشد و پرورش مختار 25
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 26
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 28
- ب) تقوا: 28
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 29
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 29
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 31
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 35
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 41
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 48
- اشاره 48
- علل شکست قیام توابین 52
- مبحث پنجم: قیام مختار 54
- اشاره 54
- گفتار اول: شروع قیام 55
- اشاره 58
- گفتار دوم: اهداف قیام 58
- بیعت نامه 60
- گفتار سوم: همراهان قیام 61
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 67
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 71
- أ. اشراف کوفه 74
- گفتار ششم: مخالفان قیام 74
- ب. امویها 77
- اشاره 79
- ج. زبیریان 79
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 80
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 81
- اشاره 81
- سرانجام مختار و شهادت او 83
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 86
- اشاره 86
- اشاره 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 87
- گفتار اول: مورخان 88
- اشاره 88
- 1. طبری 89
- 2. ابن اثیر 91
- 3. مسعودی 92
- 4. یعقوبی 93
- گفتار دوم: علماء شیعه 95
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 95
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 99
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 109
- اشاره 109
- روایات نکوهش مختار 113
- دلایل ردّ این روایات 115
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 121
- اشاره 121
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 121
- چرا محمد حنفیه؟ 124
- محمد بن حنفیه کیست؟ 125
- تحلیل و بررسی 128
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 128
- اشاره 128
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 129
- تحلیل و بررسی 129
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 131
- اشاره 135
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 135
- نتیجه 138
- اشاره 143
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 143
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 144
- 1. امام سجادعلیه السّلام 144
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 148
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 151
- اشاره 153
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 153
- دیدگاه مورخان 154
- اشاره 154
- سخن علامه باقر شریف القرشی 156
- سخن زرگلی 156
- علامه عبدالرزاق مقرّم 157
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 158
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 159
- دیدگاه محدثان 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 160
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 163
- نظر علامه مامقانی 163
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 163
- نظر آیت الله خویی(ره) 166
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 167
- بزرگان معاصر قیام 170
- 1. محمد حنفیه 170
- 2. ابن عباس 179
- تحلیل و بررسی 182
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 185
- اشاره 185
- اشاره 189
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 189
- گفتار اول: ادعای نبوت 190
- اشاره 190
- مخالفان نهضت مختار: 192
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 194
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 196
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 200
- اشاره 200
- بیعت مختار 203
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 206
- اشاره 215
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 215
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 216
- مختار و میثم تمار 217
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 219
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 220
- تازندگان اسب 221
- کشتن عمر سعد 223
- شمر بن ذی الجوشن 226
- حرمله بن کاهل 227
- سنان بن أنس 230
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 230
- چگونگی دستگیری خولی 231
- جنگ با عبید الله بن زیاد 233
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 233
- کشته شدن حصین بن نمیر 234
- کشته شدن شرحبیل 235
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 237
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 243
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 243
- نامه محمّد بن حنفیه 244
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 247
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 248
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 250
- دعای امام سجادعلیه السّلام 250
- دعای محمد بن حنفیه 252
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 253
- اشاره 256
- جمع بندی و نتیجه گیری 256
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 259
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 260
- فهرست منابع 266
سَمِعوا کَلامَهُ وَ هُم یقولونً أذِنَ لَنا زَینُ العابدینَ علیه السّلام و محمَّدُ بنُ الحَنَفیه».(1)
اما خونخواهی خانواده ما را اگر می خواهید برخیزید به نزد امامم و امامتان امام سجادعلیه السّلام برویم وقتی وارد بر امام علیه السّلام شدند، محمد بن حنفیه خبری را که بر آن آمده بودند به امام سجادعلیه السّلام عرض کرد، امام علیه السّلام فرمود: ای عمو! اگر غلام سیاه پوستی به خونخواهی از ما مردم را دعوت به قیام کند، بر همه واجب است که او را یاری دهند، و من تو را در این کار نماینده خود قرار دادم، هر کاری صلاح می دانی انجام بده. پس آنها خارج شدند در حالی که سخنان امام علیه السّلام را شنیده بودند و این چنین می گفتند: امام سجادعلیه السّلام و محمد بن حنفیه به ما اجازه قیام دادند.(2)
مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^
1. امام سجادعلیه السّلام
امام علی علیه السّلام فرمود:
به زودی فرزندم حسین علیه السّلام کشته خواهد شد، اما اندکی پس از آن جوانی از قبیله «ثقیف» به پا می خیزد و انتقام او را از این ستمکاران می گیرد و سیصد و هشتاد هزار نفر از آنان را می کشد.(3)
1- بحار الانوار، مجلسی، ج45، ص365.
2- همان.
3- حدیقه الشیعه، مقدس اردبیلی، ص 504.