- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- چکیده 5
- پیش گفتار: 7
- انگیزه های انتخاب این موضوع 10
- اشاره 12
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 12
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 13
- اشاره 13
- نقش افراد در تاریخ 13
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 16
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 21
- 1. لقب مختار 21
- اشاره 21
- پدر مختار: 22
- 2. پدر مادر مختار 22
- مادر مختار: 23
- 3. محل رشد و پرورش مختار 25
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 26
- ب) تقوا: 28
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 28
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 29
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 31
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 35
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 41
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 48
- اشاره 48
- علل شکست قیام توابین 52
- مبحث پنجم: قیام مختار 54
- اشاره 54
- گفتار اول: شروع قیام 55
- اشاره 58
- گفتار دوم: اهداف قیام 58
- بیعت نامه 60
- گفتار سوم: همراهان قیام 61
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 67
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 71
- أ. اشراف کوفه 74
- گفتار ششم: مخالفان قیام 74
- ب. امویها 77
- اشاره 79
- ج. زبیریان 79
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 80
- اشاره 81
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 81
- سرانجام مختار و شهادت او 83
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 86
- اشاره 86
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 87
- اشاره 87
- اشاره 88
- گفتار اول: مورخان 88
- 1. طبری 89
- 2. ابن اثیر 91
- 3. مسعودی 92
- 4. یعقوبی 93
- گفتار دوم: علماء شیعه 95
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 95
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 99
- اشاره 109
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 109
- روایات نکوهش مختار 113
- دلایل ردّ این روایات 115
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 121
- اشاره 121
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 121
- چرا محمد حنفیه؟ 124
- محمد بن حنفیه کیست؟ 125
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 128
- تحلیل و بررسی 128
- اشاره 128
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 129
- تحلیل و بررسی 129
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 131
- اشاره 135
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 135
- نتیجه 138
- اشاره 143
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 143
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 144
- 1. امام سجادعلیه السّلام 144
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 148
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 151
- اشاره 153
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 153
- دیدگاه مورخان 154
- اشاره 154
- سخن زرگلی 156
- سخن علامه باقر شریف القرشی 156
- علامه عبدالرزاق مقرّم 157
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 158
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 159
- دیدگاه محدثان 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 160
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 163
- نظر علامه مامقانی 163
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 163
- نظر آیت الله خویی(ره) 166
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 167
- بزرگان معاصر قیام 170
- 1. محمد حنفیه 170
- 2. ابن عباس 179
- تحلیل و بررسی 182
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 185
- اشاره 185
- اشاره 189
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 189
- گفتار اول: ادعای نبوت 190
- اشاره 190
- مخالفان نهضت مختار: 192
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 194
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 196
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 200
- اشاره 200
- بیعت مختار 203
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 206
- اشاره 215
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 215
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 216
- مختار و میثم تمار 217
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 219
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 220
- تازندگان اسب 221
- کشتن عمر سعد 223
- شمر بن ذی الجوشن 226
- حرمله بن کاهل 227
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 230
- سنان بن أنس 230
- چگونگی دستگیری خولی 231
- جنگ با عبید الله بن زیاد 233
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 233
- کشته شدن حصین بن نمیر 234
- کشته شدن شرحبیل 235
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 237
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 243
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 243
- نامه محمّد بن حنفیه 244
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 247
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 248
- دعای امام سجادعلیه السّلام 250
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 250
- دعای محمد بن حنفیه 252
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 253
- جمع بندی و نتیجه گیری 256
- اشاره 256
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 259
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 260
- فهرست منابع 266
آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی
آیت الله محمد تقی مدرسی در این باره - که مختار شیعه و معتقد به امامت امام زین العابدین علیه السّلام بود - می نویسد:
انقلاب مختار در عصر و زمان امام سجادعلیه السّلام رخ داد و آن حضرت در زمان انقلاب مختار می زیست. همچنین عدهای از مورخان بزرگ، از جمله ابوالفرج اصفهانی مؤلف کتاب مقاتل الطالبیین و دکتر علی سامی نثار - نویسنده کتاب نشأه الفکر الفلسفی فی الاسلام - معتقدند که مختار مرد انقلابی و شیعه مخلص بود که مردم را به سوی رضا از آل پیامبرصلی الله علیه وآله یعنی امام زین العابدین علیه السّلام دعوت می کرد. وی می افزاید: در تاریخ، دلیلهای فراوانی مبنی بر ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام وجود دارد تا حدی که مختار از جزئیات زندگی امام سجادعلیه السّلام آگاه بوده است.
در مورد ماجرای ارسال سر ابن زیاد از جانب مختار به امام سجادعلیه السّلام و سجده شکر امام علیه السّلام و دعای ایشان برای مختار، و همچنین جریان کشته شدن «حرمله بن کاهل اسدی» به دست مختار باهمان کیفیتی که امام سجادعلیه السّلام آن را از خدا خواسته بود و روزه شکر گرفتن مختار بعد از شنیدن نفرین امام سجادعلیه السّلام از زبان منهال در حق «حرمله» بر کشتن آن ملعون به دست خویش را بیانگر این حقیقت میداند که مختار با امام سجادعلیه السّلام ارتباط داشته و شیعه مخلص بوده است.(1)
1- التاریخ الاسلام، السید محمد تقی المدرسی، ص 78 - 80، به نقل از کتاب شمشیر سرخ ایده سبز، نعمت الله صادقی، ص 55 - 54. .