- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- چکیده 5
- پیش گفتار: 7
- انگیزه های انتخاب این موضوع 10
- اشاره 12
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 12
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 13
- اشاره 13
- نقش افراد در تاریخ 13
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 16
- 1. لقب مختار 21
- اشاره 21
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 21
- پدر مختار: 22
- 2. پدر مادر مختار 22
- مادر مختار: 23
- 3. محل رشد و پرورش مختار 25
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 26
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 28
- ب) تقوا: 28
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 29
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 31
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 35
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 41
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 48
- اشاره 48
- علل شکست قیام توابین 52
- اشاره 54
- مبحث پنجم: قیام مختار 54
- گفتار اول: شروع قیام 55
- اشاره 58
- گفتار دوم: اهداف قیام 58
- بیعت نامه 60
- گفتار سوم: همراهان قیام 61
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 67
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 71
- گفتار ششم: مخالفان قیام 74
- أ. اشراف کوفه 74
- ب. امویها 77
- ج. زبیریان 79
- اشاره 79
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 80
- اشاره 81
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 81
- سرانجام مختار و شهادت او 83
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 86
- اشاره 86
- اشاره 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 87
- اشاره 88
- گفتار اول: مورخان 88
- 1. طبری 89
- 2. ابن اثیر 91
- 3. مسعودی 92
- 4. یعقوبی 93
- گفتار دوم: علماء شیعه 95
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 95
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 99
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 109
- اشاره 109
- روایات نکوهش مختار 113
- دلایل ردّ این روایات 115
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 121
- اشاره 121
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 121
- چرا محمد حنفیه؟ 124
- محمد بن حنفیه کیست؟ 125
- تحلیل و بررسی 128
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 128
- اشاره 128
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 129
- تحلیل و بررسی 129
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 131
- اشاره 135
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 135
- نتیجه 138
- اشاره 143
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 143
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 144
- 1. امام سجادعلیه السّلام 144
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 148
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 151
- اشاره 153
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 153
- دیدگاه مورخان 154
- اشاره 154
- سخن زرگلی 156
- سخن علامه باقر شریف القرشی 156
- علامه عبدالرزاق مقرّم 157
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 158
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 159
- دیدگاه محدثان 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 160
- نظر علامه مامقانی 163
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 163
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 163
- نظر آیت الله خویی(ره) 166
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 167
- 1. محمد حنفیه 170
- بزرگان معاصر قیام 170
- 2. ابن عباس 179
- تحلیل و بررسی 182
- اشاره 185
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 185
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 189
- اشاره 189
- گفتار اول: ادعای نبوت 190
- اشاره 190
- مخالفان نهضت مختار: 192
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 194
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 196
- اشاره 200
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 200
- بیعت مختار 203
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 206
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 215
- اشاره 215
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 216
- مختار و میثم تمار 217
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 219
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 220
- تازندگان اسب 221
- کشتن عمر سعد 223
- شمر بن ذی الجوشن 226
- حرمله بن کاهل 227
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 230
- سنان بن أنس 230
- چگونگی دستگیری خولی 231
- جنگ با عبید الله بن زیاد 233
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 233
- کشته شدن حصین بن نمیر 234
- کشته شدن شرحبیل 235
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 237
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 243
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 243
- نامه محمّد بن حنفیه 244
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 247
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 248
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 250
- دعای امام سجادعلیه السّلام 250
- دعای محمد بن حنفیه 252
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 253
- جمع بندی و نتیجه گیری 256
- اشاره 256
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 259
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 260
- فهرست منابع 266
یا این که می گویند مختار پس از آن که به اوضاع کاملاً مسلط شد، مسأله نیابت و نمایندگی خود را فراموش و ادعای نبوت کرد. می گویند:
«مختار، مدعی بود که بر او وحی نازل می شود و فرشته وحی (جبرئیل) پیش او می آید.»
با توجه به آنچه گذشت، معلوم می شود که
این تهمت و افترائی بیش نیست.
برخی از بزرگان علمای رجال نوشته اند:
«مختار غلامی داشت به نام «جبرئیل» و او را به طور سری همه جا می فرستاد تا از اوضاع باخبر شده و او را از توطئه ها و نقشه ها مطلع نماید. مختار نیز در زمان بیعت در مجالس می گفت «جبرئیل» به من خبر داد. افراد ساده لوح گمان می کردند که منظورش از «جبرئیل» فرشته وحی است و مختار ادعای نبوت و نزول وحی دارد.(1)
از سوی دیگر از آن جا که «مختار» مرد هوشیاری بود، اموری را پیش بینی می کرد و گاهی پیش بینی های او درست از آب در می آمد و برخی از مردم عوام تصور می کردند که بر او وحی نازل می شود.
این امر در کوفه و سایر شهرها دهن به دهن می گشت و مخالفان مختار - که در پی فرصت بودند - همین شایعه را با آب و تاب در همه جا انتشار دادند و
1- تنقیح الرجال، مامقانی، ج 3، ص 205.