- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- چکیده 5
- پیش گفتار: 7
- انگیزه های انتخاب این موضوع 10
- اشاره 12
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 12
- اشاره 13
- نقش افراد در تاریخ 13
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 13
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 16
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 21
- 1. لقب مختار 21
- اشاره 21
- 2. پدر مادر مختار 22
- پدر مختار: 22
- مادر مختار: 23
- 3. محل رشد و پرورش مختار 25
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 26
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 26
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 28
- ب) تقوا: 28
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 29
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 29
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 31
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 35
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 41
- اشاره 48
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 48
- علل شکست قیام توابین 52
- مبحث پنجم: قیام مختار 54
- اشاره 54
- گفتار اول: شروع قیام 55
- اشاره 58
- گفتار دوم: اهداف قیام 58
- بیعت نامه 60
- گفتار سوم: همراهان قیام 61
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 67
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 71
- أ. اشراف کوفه 74
- گفتار ششم: مخالفان قیام 74
- ب. امویها 77
- اشاره 79
- ج. زبیریان 79
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 80
- اشاره 81
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 81
- سرانجام مختار و شهادت او 83
- اشاره 86
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 86
- اشاره 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 87
- گفتار اول: مورخان 88
- اشاره 88
- 1. طبری 89
- 2. ابن اثیر 91
- 3. مسعودی 92
- 4. یعقوبی 93
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 95
- گفتار دوم: علماء شیعه 95
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 99
- اشاره 109
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 109
- روایات نکوهش مختار 113
- دلایل ردّ این روایات 115
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 121
- اشاره 121
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 121
- چرا محمد حنفیه؟ 124
- محمد بن حنفیه کیست؟ 125
- تحلیل و بررسی 128
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 128
- اشاره 128
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 129
- تحلیل و بررسی 129
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 131
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 135
- اشاره 135
- نتیجه 138
- اشاره 143
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 143
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 144
- 1. امام سجادعلیه السّلام 144
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 148
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 151
- اشاره 153
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 153
- دیدگاه مورخان 154
- اشاره 154
- سخن علامه باقر شریف القرشی 156
- سخن زرگلی 156
- علامه عبدالرزاق مقرّم 157
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 158
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 159
- دیدگاه محدثان 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 160
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 163
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 163
- نظر علامه مامقانی 163
- نظر آیت الله خویی(ره) 166
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 167
- بزرگان معاصر قیام 170
- 1. محمد حنفیه 170
- 2. ابن عباس 179
- تحلیل و بررسی 182
- اشاره 185
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 185
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 189
- اشاره 189
- گفتار اول: ادعای نبوت 190
- اشاره 190
- مخالفان نهضت مختار: 192
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 194
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 196
- اشاره 200
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 200
- بیعت مختار 203
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 206
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 215
- اشاره 215
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 216
- مختار و میثم تمار 217
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 219
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 220
- تازندگان اسب 221
- کشتن عمر سعد 223
- شمر بن ذی الجوشن 226
- حرمله بن کاهل 227
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 230
- سنان بن أنس 230
- چگونگی دستگیری خولی 231
- جنگ با عبید الله بن زیاد 233
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 233
- کشته شدن حصین بن نمیر 234
- کشته شدن شرحبیل 235
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 237
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 243
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 243
- نامه محمّد بن حنفیه 244
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 247
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 248
- دعای امام سجادعلیه السّلام 250
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 250
- دعای محمد بن حنفیه 252
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 253
- جمع بندی و نتیجه گیری 256
- اشاره 256
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 259
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 260
- فهرست منابع 266
حال یکی از یاران «ابو عمره» بر او گذشت و نامه را - که همراه بومی بود - دید از وی مکان شمر را پرسید. معلوم شد که میان آنها و شمر بیش از سه فرسخ راه نیست فوراً به طرف وی حرکت کردند.
یکی از همراهان شمر به نام مسلم بن عبدالله می گوید:
به خدا آن شب با شمر بودم به او گفتم بهتر بود از این محل می رفتیم که ما این جا در هراسیم، گفت: آیا همه اینها از بیم دروغ پیشه است به خدا من تا سه روز از این جا نمی روم، خدا دل هایتان را از ترس آکنده است. می گوید: جایی که ما بودیم بچه ملخ بسیار بود من خواب و بیدار بودم که صدای پای اسبان شنیدم، با خود گفتم این صدای بچه ملخ هاست پس از آن صدا را واضح تر شنیدم که بیدار شدم و چشمهایم را مالیدم و گفتم نه به خدا این صدای بچه ملخ نیست. خواستم برخیزم، آن ها را دیدم که از تپه آشکار شدند تکبیر گفتند و خیمه های ما را محاصره کردند و ما از خیمه ها بیرون آمدیم اسب های خود را گذاشتیم و دویدن آغاز کردیم بر شمر گذشتیم که حله ای خوشبافت به تن داشت و دیگر فرصت پوشیدن لباس و برداشتن سلاح به وی نداده بودند و ما فرار کردیم و او را رها نمودیم.
می گوید: مقداری راه پیموده بودیم که شنیدم صدای تکبیر بلند شد، خدا خبیث را کشت.
عبدالرحمن بن عبید می گوید:
به خدا من بودم که نامه را با بومی دیدم و او را پیش ابوعمره بردم و من بودم که شمر را کشتم.(1)
شمر بن ذی الجوشن در روز عاشورا شتری را که مخصوص سوار شدن امام حسین علیه السّلام بود به عنوان غنیمت به کوفه آورد و به شکرانه قتل فرزند پیامبرصلی الله علیه وآله آن شتر را در کوفه ذبح کرد و گوشت آن را بین دشمنان اهل بیت تقسیم کرد.
مختار دستور داد تمام خانه هایی که آن گوشت به آن وارد شده و افرادی که با علم و اطلاع از آن گوشت استفاده کردند را شناسایی کنند. همه آن خانه ها را ویران کردند و کسانی که از آن گوشت خورده بودند، اعدام شدند.(2)
248 نفر از عاملان اصلی کربلا که در شورش علیه مختار دستگیر شدند، یکی را پس از دیگری گردن زدند. آنان در میان 500 اسیری بودند که در جریان شورش دستگیر شده بودند.(3)
حرمله بن کاهل
منهال بن عمرو می گوید:
من بر حضرت علی بن الحسین علیه السّلام وارد شدم پس از آن که
1- الکامل، ابن اثیر، ج 3، ص 368.
2- بحار الانوار، مجلسی، ج 45، ص 377، به نقل از ذوب النضار.
3- تاریخ طبری، طبری، ج 6، ص 51.