- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- چکیده 5
- پیش گفتار: 7
- انگیزه های انتخاب این موضوع 10
- اشاره 12
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 12
- اشاره 13
- نقش افراد در تاریخ 13
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 13
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 16
- 1. لقب مختار 21
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 21
- اشاره 21
- پدر مختار: 22
- 2. پدر مادر مختار 22
- مادر مختار: 23
- 3. محل رشد و پرورش مختار 25
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 26
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 26
- ب) تقوا: 28
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 28
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 29
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 31
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 35
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 41
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 48
- اشاره 48
- علل شکست قیام توابین 52
- اشاره 54
- مبحث پنجم: قیام مختار 54
- گفتار اول: شروع قیام 55
- اشاره 58
- گفتار دوم: اهداف قیام 58
- بیعت نامه 60
- گفتار سوم: همراهان قیام 61
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 67
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 71
- گفتار ششم: مخالفان قیام 74
- أ. اشراف کوفه 74
- ب. امویها 77
- اشاره 79
- ج. زبیریان 79
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 80
- اشاره 81
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 81
- سرانجام مختار و شهادت او 83
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 86
- اشاره 86
- اشاره 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 87
- گفتار اول: مورخان 88
- اشاره 88
- 1. طبری 89
- 2. ابن اثیر 91
- 3. مسعودی 92
- 4. یعقوبی 93
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 95
- گفتار دوم: علماء شیعه 95
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 99
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 109
- اشاره 109
- روایات نکوهش مختار 113
- دلایل ردّ این روایات 115
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 121
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 121
- اشاره 121
- چرا محمد حنفیه؟ 124
- محمد بن حنفیه کیست؟ 125
- تحلیل و بررسی 128
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 128
- اشاره 128
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 129
- تحلیل و بررسی 129
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 131
- اشاره 135
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 135
- نتیجه 138
- اشاره 143
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 143
- 1. امام سجادعلیه السّلام 144
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 144
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 148
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 151
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 153
- اشاره 153
- دیدگاه مورخان 154
- اشاره 154
- سخن علامه باقر شریف القرشی 156
- سخن زرگلی 156
- علامه عبدالرزاق مقرّم 157
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 158
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 159
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 160
- دیدگاه محدثان 160
- نظر علامه مامقانی 163
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 163
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 163
- نظر آیت الله خویی(ره) 166
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 167
- 1. محمد حنفیه 170
- بزرگان معاصر قیام 170
- 2. ابن عباس 179
- تحلیل و بررسی 182
- اشاره 185
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 185
- اشاره 189
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 189
- اشاره 190
- گفتار اول: ادعای نبوت 190
- مخالفان نهضت مختار: 192
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 194
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 196
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 200
- اشاره 200
- بیعت مختار 203
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 206
- اشاره 215
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 215
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 216
- اشاره 216
- مختار و میثم تمار 217
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 219
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 220
- تازندگان اسب 221
- کشتن عمر سعد 223
- شمر بن ذی الجوشن 226
- حرمله بن کاهل 227
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 230
- سنان بن أنس 230
- چگونگی دستگیری خولی 231
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 233
- جنگ با عبید الله بن زیاد 233
- کشته شدن حصین بن نمیر 234
- کشته شدن شرحبیل 235
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 237
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 243
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 243
- نامه محمّد بن حنفیه 244
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 247
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 248
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 250
- دعای امام سجادعلیه السّلام 250
- دعای محمد بن حنفیه 252
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 253
- جمع بندی و نتیجه گیری 256
- اشاره 256
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 259
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 260
- فهرست منابع 266
شدت جنگ فرو نشست، ابراهیم گفت: من ضمن جنگ مردی از شامیان را کشتم که پیشاپیش آنان جنگ می کرد و می گفت: من جوانمرد (فرزند) قریشم و چون بر زمین افتاد از او بوی مشک استشمام کردم. او را میان کشتگان جستجو کنید، جستند و او را یافتند. معلوم شد عبیدالله بن زیاد است. ابراهیم دستور داد سر او را جدا کردند و پیش مختار فرستادند و مختار هم آن را برای محمد حنفیه فرستاد.(1)
وقتی سر ابن زیاد را پیش مختار آوردند، ناگاه دیدند مار کوچکی پیدا شد و از تمام سرها گذشت تا این که به سر ابن زیاد رسید. گاهی از بینی او می رفت و از گوش او بیرون می آمد و گاهی از بینی او می رفت و از گلوی او بیرون می آمد. به قدری آن مار، این کار را تکرار کرد که مورد تعجب حاضران گردید.(2)
کشته شدن حصین بن نمیر
یکی از افراد سپاه مختار شریک بن جدیر بود. شریک، با علی علیه السّلام در جنگ صفین حضور داشت و چشم او آسیب دید. چون جنگ خاتمه یافت به بیت
1- اخبار الطوال، دینوری، ص 340.
2- سفینه البحار، مجلسی، ج 1، ص 435، فرسان الهیجاء، ج 2، ص 239، به نقل از سوگنامه آل محمد، ص 543.