- مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 1
- چکیده 5
- پیش گفتار: 7
- انگیزه های انتخاب این موضوع 10
- اشاره 12
- فصل اول : مفاهیم و کلیات 12
- نقش افراد در تاریخ 13
- اشاره 13
- مبحث اول: فلسفه تاریخ 13
- نظریه هایی در تحوّل تاریخ: 16
- 1. لقب مختار 21
- مبحث دوم: مختار در آینه تاریخ 21
- اشاره 21
- پدر مختار: 22
- 2. پدر مادر مختار 22
- مادر مختار: 23
- 3. محل رشد و پرورش مختار 25
- 4. شخصیت و ویژگی های مختار 26
- الف) زیرکی و سیاستمداری: 26
- ج) محبت شدید نسبت به اهلبیت علیه السّلام: 28
- ب) تقوا: 28
- مبحث سوم: مختار در دوران امام علی و امام حسن علیه السّلام (40 - 50 ه- ق) 29
- 1. مختار در دوران امام علی علیه السّلام 29
- 2. مختار در زمان امام حسن مجتبی علیه السّلام 31
- 3. مختار در زمان امام حسین علیه السّلام 35
- 4. مختار و عبدالله ابن زبیر 41
- مبحث چهارم: مختار و قیام توابین 48
- اشاره 48
- علل شکست قیام توابین 52
- اشاره 54
- مبحث پنجم: قیام مختار 54
- گفتار اول: شروع قیام 55
- اشاره 58
- گفتار دوم: اهداف قیام 58
- بیعت نامه 60
- گفتار سوم: همراهان قیام 61
- گفتار چهارم: قبایل شیعی عراق و موالی آنها 67
- گفتار پنجم: نتیجه قیام 71
- گفتار ششم: مخالفان قیام 74
- أ. اشراف کوفه 74
- ب. امویها 77
- ج. زبیریان 79
- اشاره 79
- راز ناکامی عبدالله بن زبیر در عراق 80
- گفتار هفتم: گسترش و سرانجام قیام 81
- اشاره 81
- سرانجام مختار و شهادت او 83
- فصل دوم : نقد و ارزیابی دیدگاه مبتنی بر عدم تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 86
- اشاره 86
- اشاره 87
- مبحث اول: دیدگاه ها و نظرات 87
- اشاره 88
- گفتار اول: مورخان 88
- 1. طبری 89
- 2. ابن اثیر 91
- 3. مسعودی 92
- 4. یعقوبی 93
- گفتار دوم: علماء شیعه 95
- 1. محدثان (علامه مجلسی، صاحب بحارالانوار) 95
- 2. مورخان شیعه (معاصرین) 99
- گفتار سوم: مذمت مختار در روایات و نقد آن ها 109
- اشاره 109
- روایات نکوهش مختار 113
- دلایل ردّ این روایات 115
- مبحث دوم: ردّیه ها و تحلیل و بررسی دیدگاهها 121
- اشاره 121
- گفتار اول: ارتباط مختار با محمد حنفیه 121
- چرا محمد حنفیه؟ 124
- محمد بن حنفیه کیست؟ 125
- گفتار دوم: ارتباط مختار با کیسانیه 128
- تحلیل و بررسی 128
- اشاره 128
- کیسان لقب اعطایی حضرت علی علیه السّلام به مختار 129
- تحلیل و بررسی 129
- گفتار سوم: ارتباط مختار با امام سجادعلیه السّلام 131
- اشاره 135
- گفتار چهارم: آیا مختار مدعی نبوت بود؟ 135
- نتیجه 138
- فصل سوم: نقد و بررسی و ارزیابی دیدگاههای مبتنی بر تأیید قیام مختار نزد اهلبیت علیه السّلام 143
- اشاره 143
- 1. امام سجادعلیه السّلام 144
- مبحث اول: دیدگاههای امامان شیعه^ 144
- 2. دیدگاه امام باقرعلیه السّلام نسبت به قیام و شخصیت مختار 148
- 3. قیام و شخصیت مختار از دیدگاه امام صادق علیه السّلام 151
- مبحث دوم: دیدگاه علما و بزرگان شیعه 153
- اشاره 153
- دیدگاه مورخان 154
- اشاره 154
- سخن زرگلی 156
- سخن علامه باقر شریف القرشی 156
- علامه عبدالرزاق مقرّم 157
- نظر مقدس اردبیلی در مورد شخصیت مختار 158
- عالم بزرگ، هاشم معروف الحسنی 158
- آیت الله سیّد محمّد تقی مدرسی 159
- دیدگاه محدثان 160
- مختار از دیدگاه «ابن نما» 160
- نظر خاتم المحدثین، مرحوم شیخ عباس قمی 163
- نظر علامه مامقانی 163
- دیدگاه رجالیین در مورد شخصیت مختار 163
- نظر آیت الله خویی(ره) 166
- دیدگاه علماء بزرگ درباره شخصیت و عظمت مختار 167
- 1. محمد حنفیه 170
- بزرگان معاصر قیام 170
- 2. ابن عباس 179
- تحلیل و بررسی 182
- اشاره 185
- فصل چهارم: آسیب شناسی و شبهات 185
- مبحث اول: مختار و اتهامات ناروا 189
- اشاره 189
- گفتار اول: ادعای نبوت 190
- اشاره 190
- مخالفان نهضت مختار: 192
- دلایل نارضایتی اشراف از نهضت مختار: 194
- نمونه سخنان قافیه دار مختار 196
- اشاره 200
- گفتار دوم: کیسانیه و مختار 200
- بیعت مختار 203
- گفتار سوم: نسبت کذاب دادن به مختار 206
- اشاره 215
- مبحث دوم: ارتباط مستمر مختار با اهل بیت علیه السّلام 215
- اشاره 216
- گفتار اول: انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 216
- مختار و میثم تمار 217
- اعلام دستگیری قاتلان شهدای کربلا 219
- کشندگان امام حسین علیه السّلام 220
- تازندگان اسب 221
- کشتن عمر سعد 223
- شمر بن ذی الجوشن 226
- حرمله بن کاهل 227
- سنان بن أنس 230
- خولی در فهرست سیاه بدکاران 230
- چگونگی دستگیری خولی 231
- جنگ با عبید الله بن زیاد 233
- کشته شدن عبیدالله بن زیاد 233
- کشته شدن حصین بن نمیر 234
- کشته شدن شرحبیل 235
- نقد و بررسی انتقام مختار از قاتلان امام حسین علیه السّلام 237
- گفتار دوم: نامه مختار به امام سجاد× و محمد بن حنفیه 243
- نامه مختار به امام سجادعلیه السّلام 243
- نامه محمّد بن حنفیه 244
- نامه مختار به محمد حنفیه، همراه با هدایا و سرهای قاتلان کربلا 247
- نامه مختار به محمد بن حنفیه برای تصرف حجاز 248
- دعای امام سجادعلیه السّلام 250
- گفتار سوم: دعای امام سجادعلیه السّلام و محمد حنفیه برای مختار 250
- دعای محمد بن حنفیه 252
- گفتار چهارم: دعای امام باقر و امام صادق^ برای مختار 253
- جمع بندی و نتیجه گیری 256
- اشاره 256
- الف) تهمت هایی که به مختار نسبت داده اند. 259
- ب). دانشمندانی که مختار را تأیید کرده و او را از برخی تهمت ها مبرا دانسته اند. 260
- فهرست منابع 266
به ایرانیان از آن جهت موالی می گفتند که با اجدادشان برده و سپس آزاد شده بودند که البته عده اینها زیاد نبود و یا با برخی از قبایل عرب پیمان حمایت بسته بودند. تدریجاً به همه مردم ایران موالی می گفتند. اما اینکه برخی مدعی شده اند که اعراب ایرانیان را بدان دلیل موالی می گفتند که آنها را برده خود می دانستند، اشتباه است.(1)
3- مختار در طرح شعار خود خونخواهی سالار شهیدان و مبارزه با قاتلان کربلا، خود را به عنوان نماینده محمد بن حنفیه معرفی کرد. این مسأله در عین آنکه توجه شیعیان را به سوی او معطوف می ساخت، سبب تردید نیز در میان آنها می شد، تردید آنها در صداقت مختار نسبت به نمایندگی از سوی محمدبن حنفیه، باعث شد در این باره پرس و جو کنند؛ عبدالرحمان بن شریح و گروهی دیگر روانه مدینه شدند و در آنجا به طور خصوصی با ابن حنفیه ملاقات کرده و موضع وی را نسبت به مختار سوال کردند. محمد بن حنفیه از مختار به صورت سربسته و مبهم حمایت کرد. او گفت:
«أما ما ذکرتم من دعاء مَن دعاکم اِلی الطلّب بِدِمائِنَا فَوَالله
لَوَدَدَتُ انَ الله انْتَصَر لَنَا مِن عَدُونّا بِمَنْ نساءَ مِنْ خَلْقِه»(2)
«در مورد آنچه گفتید که کسی شما را دعوت کرده تا انتقام خون اهل بیت علیه السّلام را بگیرد، به خدا من دوست دارم تا خداوند به دست هر کس که خود از بندگانش خواهد، انتقام ما را بگیرد»
1- خدمات متقابل اسلام و ایران، مطهری، مرتضی، ص310.
2- تاریخ طبری، ج 4، ص 393؛ الفتوح، ج 5، ص 91، 92 و 93.